Τα ΝΕΑ - Τεχνολογία

Δεν είμαι δικαστής, δεν θα ασχοληθώ δηλαδή με την εμπλοκή με τη δικαιοσύνη τού επί 20 χρόνια προέδρου της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ), του κορυφαίου δηλαδή συνδικαλιστή των εργατικών σωματείων της χώρας, Γιάννη Παναγόπουλου.

Αλλά δεν μπορώ να μην ασχοληθώ με το έργο του, με τη συμβολή του δηλαδή στη μετατροπή του συνδικαλιστικού κινήματος σε έναν γραφειοκρατικό μηχανισμό, που χρησιμοποιεί τους κομματικούς συσχετισμούς για την ανάδειξη και τη συντήρηση μιας νομενκλατούρας της λεγόμενης εργατικής τάξης, μιας νομενκλατούρας τα μέλη της οποίας ζουν καλά αφού νέμονται μερίδιο της πρόσβασης στην εξουσία. Μέρος της πρόσβασης αυτής είναι η δημιουργία πελατειακών δικτύων του συνδικαλισμού, τα οποία συντηρούνται από τις χρηματοδοτικές πηγές του κράτους και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τα δίκτυα αυτά επικοινωνούν μέσω των κομμάτων με την πολιτική, αναδεικνύοντας τα συνδικαλιστικά στελέχη που τελικά κάνουν καριέρες βουλευτών και ανώτατων κομματικών ιθυνόντων.

Από την αντοχή αυτών των δικτύων, ο Γιάννης Παναγόπουλος παραμένει επί 20 χρόνια πρόεδρος. Μάλιστα, ενώ το κόμμα του, το ΠΑΣΟΚ (που προχθές τον διέγραψε, αναμένοντας τη δικαστική εξέλιξη), κινδύνευσε να εξαχνωθεί, εκείνον δεν τον έπληξε κανένας κλυδωνισμός. Πώς τα κατάφερε;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Επειδή η κομματική ταυτότητα είναι απλώς ένα βασικό προσόν για τον συνδικαλισμό που δεν κατανοεί τον κόσμο έξω από τη διοργάνωση κυμάτων διαμαρτυρίας. Η κομματική ταυτότητα είναι απαραίτητη μόνο και μόνο επειδή παράγει καριέρες και οργανώνει ισορροπίες. Το σωματείο στη σημερινή μορφή του είναι προθάλαμος κομματικής ένταξης και η εκπροσώπηση επάγγελμα. Κι αν αυτό συμβαίνει με το σωματείο, καταλαβαίνει κανείς τι συμβαίνει με τη συνομοσπονδία.

Τι κάνει η ηγεσία της συνομοσπονδίας; Ενώ ελέγχει τους μηχανισμούς που την αναπαράγουν, μιλά διαρκώς «στο όνομα των εργαζομένων». Αλλά πόσους εργαζόμενους εκπροσωπούν τα συνδικάτα – και κυρίως, ποιους εργαζόμενους εκτός κομματικών εντάξεων αφορούν; Η αλήθεια είναι ότι και ο συνδικαλισμός στο όνομα της εργατικής τάξης δεν κατάφερε να εντάξει στους κόλπους του τα επαγγέλματα που γέννησαν οι νέες εποχές. Εμεινε λοιπόν να εκπροσωπεί ένα μοντέλο εργαζομένου παλαιών καιρών. Εργαζόμενοι με πολλούς εργοδότες, εργαζόμενοι στο Διαδίκτυο, ξένοι με χαρτιά ή χωρίς χαρτιά δεν υπάρχουν για τη ΓΣΕΕ. Γι’ αυτό, άλλωστε, ο συνδικαλισμός δεν έχει εμπλακεί θετικά με την αντιμετώπιση της ανεργίας, που έχει μειωθεί εντυπωσιακά – αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στην πολιτική και στις δικές της διαπραγματεύσεις με τους εργοδότες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Γι’ αυτό και οι λεγόμενες πανεργατικές πανελλαδικές απεργίες που προκηρύσσει η ΓΣΕΕ, συνήθως μαζί με την ΑΔΕΔΥ, μοιάζουν με επετειακές αργίες για λίγους – και αυτοί που πλήττονται πραγματικά είναι οι πραγματικοί εργαζόμενοι, οι οποίοι δυσκολεύονται να φτάσουν στη δουλειά τους επειδή απεργούν τα μέσα συγκοινωνίας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ο Γιάννης Παναγόπουλος εικονίζεται σε πρώτο πλάνο σε αυτή τη φωτογραφία της ακινησίας. Στον φυσικό κόσμο, ό,τι δεν κινείται απολιθώνεται. Στον συνδικαλισμό, γραφειοκρατικοποιείται. Η υπεράσπιση δικαιωμάτων, σήμερα, έχει μετατραπεί σε μηχανισμούς στελέχωσης και ενίσχυσης κομμάτων. Ή σε μηχανισμούς διοίκησης. Το αποτέλεσμα είναι η  ΓΣΕΕ να μη φοβίζει κανέναν. Το χειρότερο: να μην εμπνέει κανέναν. Κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο να έχουμε συνδικαλισμό που δεν εκπροσωπεί τους εργαζόμενους αλλά τους γραφειοκράτες του και τα κόμματα.

Είναι το μοντέλο που ενίσχυσε και ο Γιάννης Παναγόπουλος. Το μοντέλο που, σήμερα, βρίσκεται στον προθάλαμο των δικαστηρίων.

Τα χρόνια κύλησαν. Πέρασαν. Τίποτα δεν είναι ίδιο. Ακόμη και η φορά του φαληρικού γηπέδου άλλαξε. Από ανατολή – δύση σε βορράς – νότος ώστε να μην «τυφλώνονται» οι γκολκίπερ. Το λένε και εκσυγχρονισμό. Ενα μόνο μένει το ίδιο. Η αγάπη για το κόκκινο και το άσπρο. Το πάθος για τον Ολυμπιακό. Και οι θύμησες που δεν φεύγουν στιγμή από το μυαλό όλων. Ενα απόγευμα ακριβώς πριν από 45 χρόνια. Ενα απομεσήμερο, γιατί τότε τα ματς, ακόμη και τα ντέρμπι διεξάγονταν 3 το μεσημέρι. Ηλιος που έλουζε το γήπεδο. Η παρέα του Μάικ Γαλάκου που έγινε… Γκολάκος με το χατ-τρικ, να διαλύει την άμυνα της ΑΕΚ. Το 6-0 εκκωφαντικό. Αμέσως μετά τη λήξη, αυτό που συνήθιζε τότε το κοινό: να τρέχει έξω από τα αποδυτήρια και στη θύρα των επισήμων ώστε να δει, να αποθεώσει από κοντά τα ινδάλματά του. Αλλά κάποιοι δεν πρόλαβαν. Οι σκάλες μάτωσαν. Τα τουρνικέ το ίδιο. 21 παιδιά χάθηκαν. Εσβησαν για την αγάπη τους. Τον Ολυμπιακό. Το ποδόσφαιρο. Το σούρουπο έπεφτε όταν τα νέα άρχισαν  να ταξιδεύουν όχι με την ταχύτητα αστραπής όπως στις μέρες μας, αλλά σιγά σιγά. Πληροφορίες με το σταγονόμετρο. Φρούδες ελπίδες μήπως τα πράγματα δεν είναι τόσο τραγικά. Η νύχτα που πάγωσε όλη η Ελλάδα σε μια τραγωδία που άγγιξε όλη την κοινωνία.

Κανείς όμως δεν ξεχνά. Κάθε χρόνο από τότε, ο οργανισμός του Ολυμπιακού επιβεβαιώνει πως είναι ενωμένος και τιμά τη μνήμη των νεκρών του. Φίλοι της ομάδας που το 1981 ήταν αγέννητοι προσέρχονται στο Νέο Φάληρο λες και νιώθουν μια ιερή υποχρέωση να δώσουν το παρών εκεί που κάποια «αδέλφια» τους άφησαν την τελευταία τους πνοή. Αδικα. Με το «γιατί» να πλανάται ακόμη και τώρα στον ουρανό και οι σκόρπιες σκέψεις για το τι συνέβη να χάνονται στα νερά που ακούγονται ώρες ώρες πολύ δυνατά.

Αλλά ακόμη δυνατότερα ηχεί στα αφτιά το «Αθάνατοι», σε ένα προσκλητήριο νεκρών που όποιος έχει βρεθεί εκεί και το έχει ακούσει, δεν μπορεί να το λησμονήσει ούτε να μείνει ασυγκίνητος.

Αν ξεκινήσεις από τα σύνορα του Αφγανιστάν με προορισμό τα μικρασιατικά παράλια, πρέπει να διασχίσεις 4.000 χιλιόμετρα. Θα ταξιδέψεις από το βόρειο Ιράν και στη συνέχεια, αφού περάσεις στην Τουρκία, θα πας από τη μία άκρη της χώρας ως την άλλη. Το ταξίδι μπορεί να τραβήξει μήνες. Και το κόστος του συχνά πληρώνεται με μία ζωή.

Αυτοί, λοιπόν, που δραπετεύουν από το καθεστώς των Ταλιμπάν, φεύγουν χωρίς χαρτιά. Κινούνται τη νύχτα στα κακοτράχαλα μονοπάτια των βουνών. Κοιμούνται σε σπηλιές ή αγκαλιασμένοι στο χώμα. Περνούν στο Ιράν από απόκρημνα περάσματα και εκεί αναζητούν τη βοήθεια άλλων συμπατριωτών τους. Είναι εκατομμύρια οι Αφγανοί που ζουν, νομίμως ή λάθρα, στο Ιράν. Ψάχνουν καμιά δουλειά στα χωράφια, έστω κάτι που να εξασφαλίζει φαγητό.

Στον κόρφο τους φυλάνε τα χρήματα, περίπου 3.000 δολάρια, για τον διακινητή που θα τους περάσει στην Ευρώπη. Τα μάζεψαν πουλώντας χωράφια, κοσμήματα, ακόμα και ρούχα. Κάποιοι τα συγκέντρωσαν από οικογενειακές εισφορές, όλο το σόι έβαλε το χέρι στην τσέπη για να βρει κανένα δολάριο. Σε αρκετές περιπτώσεις, το ταξίδι είναι μια συλλογική επένδυση με ρίσκο. Ο άνθρωπος που φεύγει κουβαλά την προσδοκία ότι, αν τα καταφέρει, θα στηρίξει οικονομικά όσους έμειναν πίσω. Και, ποιος ξέρει, ίσως κάποια στιγμή να πιάσει την καλή και να πάρει και άλλους μαζί του στην Ευρώπη. Είναι ένα ταξίδι που ξεκινάει βουτηγμένο στα δάκρυα. Οικογένειες αποχαιρετούν τους ανθρώπους τους γνωρίζοντας ότι είναι πολύ πιθανό να μην τους ξαναδούν ποτέ. Φεύγοντας από το Ιράν, μπροστά τους απλώνεται η Τουρκία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Θα φτάσουν στα σύνορα κρυμμένοι σε φορτηγά, με βαν ή και λεωφορεία. Οι Ιρανοί μόνο που δεν τους κουνάνε μαντίλι. Πριν απ’ τα σύνορα αποβιβάζονται από τα οχήματα. Κινούνται σε ομάδες, ακολουθώντας το τοπικό παρακλάδι του δικτύου διακίνησης. Οι Τούρκοι έχουν κατασκευάσει φράχτη στα σύνορα με το Ιράν. Αλλά η συνοριακή γραμμή είναι διάτρητη. Αν ξέρεις από πού να περάσεις, θα πατήσεις πόδι στην Τουρκία. Και μπροστά σου, εκεί που δύει ο ήλιος, είναι η σωτηρία. Από το ανατολικό άκρο της Τουρκίας ως το Αιγαίο, η απόσταση είναι 1.700 χιλιόμετρα. Δεν θα φτάσουν, φυσικά, όλοι. Κάποιοι θα κυνηγηθούν από τις τουρκικές αρχές ασφαλείας και θα επιστρέψουν στο Ιράν. Αλλοι θα συλληφθούν και αργότερα θα βρεθούν να τριγυρίζουν στην τουρκική ενδοχώρα αναζητώντας δουλειά στα χωράφια. Αλλωστε θα τους έχουν πάρει και το μασούρι με τα δολάρια. Και μένουν μόνοι, άστεγοι, άφραγκοι και πεινασμένοι σε μία μεγάλη, άγνωστη, αφιλόξενη χώρα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Εκεί θα ρίξουν τη ζαριά για να δουν πού θα τους βγάλει η μοίρα τους. Αλλοι θα καταλήξουν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης προσφύγων, οι πιο ευέλικτοι θα χωθούν σε κανένα χωριό για να γίνουν βοσκοί. Και όσοι έχουν ακόμα λεφτά στην τσέπη, πόδια και κουράγιο θα περιμένουν την ευκαιρία τους για να φτάσουν στα τουρκικά παράλια. Εκεί είναι που λένε ότι μια ανάσα έμεινε να πάρουν από τον βρώμικο αέρα. Μετά θα ανασάνουν ελευθερία. Και ας βρεθούν πίσω από συρματόπλεγμα. Αυτό που ξέρουν είναι ότι αρκεί να φτάσεις στην Ευρώπη. Μετά, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θα βρεις τον δρόμο σου. Παραδίδουν το μασούρι με τα δολάρια στον διακινητή. Και μπαίνουν στη βάρκα. Ποτέ ο θάνατος και η ελευθερία δεν ήταν τόσο κοντά. Ο κινητήρας παίρνει μπροστά. Είναι νύχτα, φυσάει, κάνει κρύο, αλλά έχουν περάσει και χειρότερα στα βουνά του Ιράν.

Η νέα τραγωδία, που και πάλι δεν κατέγραψε η κάμερα του Λιμενικού, έστειλε 15 ανθρώπους να πεθάνουν στα νερά του Αιγαίου. Ανάμεσα στους διασωθέντες ήταν και δύο γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης. Εχασαν τα παιδιά. Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που κάνει μία έγκυο γυναίκα να ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα, να βαδίσει και να κοιμηθεί στα βουνά, για να καταλήξει μέσα σε μία βάρκα στο Αιγαίο. Οσο και αν αναρωτηθώ, δεν θα βρω απάντηση. Και να την έβρισκα δεν θα μπορούσα να την καταλάβω. Διαβάζω σχόλια συμπατριωτών μας για αυτήν την τραγωδία που δεν έχει ονόματα, ούτε ιστορίες και, συνεπώς, θα ξεχαστεί άμεσα. «Ας πρόσεχαν», γράφουν. Και θα ήθελα, αν μπορούσα, να βουτήξω έναν από αυτούς. Να τον πάρω από τον καναπέ του και να τον αφήσω στα σύνορα Αφγανιστάν – Ιράν. «Και τώρα περπάτα, κουφάλα».

Δεν έγιναν και λίγα στο εφετινό μεταγραφικό παζάρι του Ιανουαρίου. Και τα χρήματα που ξοδεύτηκαν ήταν αρκετά και οι νεοφερμένοι παίκτες δεν είναι λίγοι κι αυτοί που μας αποχαιρέτησαν έμοιαζαν το περασμένο καλοκαίρι να είναι σημαντικοί. Ο ΠΑΟ αποκτώντας τον Σαντίνο Αντίνο έκανε μια από τις ακριβότερες μεταγραφές της ιστορίας του: λένε την πιο ακριβή, αλλά νομίζω ο Τζιμπρίλ Σισέ στοίχισε πιο πολλά. Πήρε επίσης κι αρκετούς άλλους παίκτες: μοιάζει νέα ομάδα. Η ΑΕΚ πλήρωσε επίσης αρκετά για τον Βάργκα, διακαή πόθο του κόουτς Νίκολιτς. Ο ΠΑΟΚ έφερε τον διεθνή Χρήστο Ζαφείρη που είχε κλείσει από το περασμένο καλοκαίρι και πρόσθεσε και τον Γερεμέγεφ, που θέλει να αποδείξει ότι στον ΠΑΟ αδικήθηκε – ίσως στη λήξη των μεταγραφών πάρει και κάποιον άλλο. Κι ο Ολυμπιακός, για να γίνει πιο αποτελεσματικός επιθετικά έφερε τους κυνηγούς Αντρέ Λουίς και Κλέιτον, που ο Χοσέ Λουίς Μεντιλίμπαρ ήθελε πολύ αφού εμπιστεύθηκε και την υπόδειξη του πρώην συνεργάτη του και σήμερα προπονητή της Ρίο Αβε, Σωτήρη Συλαϊδόπουλου. Κι όσο για αποχωρήσεις και σε αυτό τον τομέα οι εκπλήξεις δεν έλειψαν. Ο ΠΑΟ πούλησε τον Τετέ, πιθανότατα τον καλύτερο κυνηγό του. Ο ΠΑΟΚ άφησε τον Τσάλοφ να φύγει – ο Ρώσος ήρθε με τρομερές συστάσεις πέρυσι. Κι ο Ολυμπιακός είδε τρεις επιθετικούς του (τον Στρεφέτσα, τον Γιάρεμτσουκ και τον Καμπελά) να αποχωρούν ενώ οι καλοκαιρινές προβλέψεις έλεγαν πως θα μπορούσαν να είναι βασικοί σε αρκετά παιχνίδια. Το μεταγραφικό παζάρι είχε τα πάντα. Αλλά κάτι μου λέει πως δεν συγκίνησε και πολύ.

Ανάμνηση

Ενας λόγος είναι η ανάμνηση των όσων έγιναν πέρυσι. Θέλω να θυμίσω τις περσινές μεγάλες κινήσεις των ομάδων που έκαναν πρωταθλητισμό. Ενα χρόνο πριν ο Ολυμπιακός αποχαιρετούσε τους Γουίλιαν, Ολιβέιρα και Μασούρα για να αποκτήσει τους Μπρούνο, Ορτα και Λουίς Πάλμα. Ο Παναθηναϊκός δεν είχε καταφέρει να αποκτήσει τον Μεϊτέ, που κατέληξε σε ένα βράδυ στον ΠΑΟΚ, ωστόσο δεν έμεινε χωρίς προσθήκη στη μεσαία γραμμή καθώς έφερε πίσω στην Ελλάδα τον Σιώπη, ένα παίκτη με το χάρισμα να τρέχει για όλους. Είχε φέρει επίσης τον Κάρολ Σφιντέρσκι που είχε αφήσει το MLS για τον Παναθηναϊκό. Ο ΠΑΟΚ εκτός από τον Μεϊτέ που επέστρεψε από την Μπενφίκα είχε φέρει πίσω ένα δικό του παιδί, τον Πέλκα, και είχε προσθέσει στην άμυνα τον Βιετέσκα. Και είχε αποκτήσει από τη Μάλμε τον χαφ Πένια που τον ήξερε καλά ο Λουτσέσκου γιατί η Μάλμε, με αυτόν πρωταγωνιστή, είχε αποκλείσει τον ΠΑΟΚ στα προκριματικά του Τσάμπιονς Λιγκ το περασμένο καλοκαίρι.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Καμία

Το παράξενο στην ιστορία των περσινών μεταγραφών του Ιανουαρίου είναι ότι όλες έμοιαζαν λογικές αλλά καμία ομάδα δεν βγήκε από δαύτες ιδιαίτερα κερδισμένη: για την ακρίβεια τίποτα από όσα έγιναν δεν άλλαξε θεαματικά προς το καλύτερο κάποια ομάδα, μολονότι φαινόταν να υπάρχει στις προσθήκες κάποιο σχέδιο. Ο Ολυμπιακός είχε φέρει τον Ορτα, που ήταν στην ομάδα που κέρδισε το Conference League και θα έπρεπε να βοηθήσει διότι την ομάδα τη γνώριζε κι ο Μεντιλίμπαρ γνώριζε αυτόν: έμπλεξε με τραυματισμούς κι έφυγε στη λήξη της σεζόν έχοντας παίξει λίγο. Το ίδιο και ο Πάλμα. Είχε κάνει ωραία πράγματα στη Σέλτικ και είχε ξεχωρίσει στον Αρη: δεν έπρεπε να έχει προβλήματα προσαρμογής, αλλά έδωσε λίγα κι έφυγε κι αυτός. Ο Σιώπης και ο Σφιντέρσκι που ο ΠΑΟ είχε αποκτήσει έμειναν και μετά το καλοκαίρι, αλλά σε ρόλο αναπληρωματικών. Στον ΠΑΟΚ ο Μεϊτέ για να ξαναγίνει χρήσιμος χρειάστηκε μήνες, αλλά τα κατάφερε. Ο Βιετέσκα και ο Πένια όχι. Ο Πέλκας γύρισε σπίτι: είναι πάντα χρήσιμος αλλά όχι και καθοριστικός. Το περσινό μεταγραφικό παζάρι είναι η απόλυτη απόδειξη πως οι ομάδες τον Ιανουάριο δύσκολα αλλάζουν όσο προσεκτικές κι αν είναι οι κινήσεις τους. Και για αυτό φέτος η προσοχή των περισσότερων οπαδών σε αυτό ήταν μικρότερη. Κι ας μην έλειψαν πάλι προσθήκες και αποχωρήσεις, αυτά δηλαδή που χαρακτηρίζουν μια καλή μεταγραφική περίοδο.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Ριζικάgoogletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Τον Ιανουάριο πολύ δύσκολα οι ομάδες αλλάζουν ριζικά. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να τα έχουν κάνει όλα χάλια στο πρώτο τετράμηνο της σεζόν (από τον Σεπτέμβρη μέχρι τον Ιανουάριο) ή να έχουν τόσο ορατές ανάγκες που να χρειάζονται παίκτες σε συγκεκριμένες θέσεις και να τους βρουν. Αλλά μιλάμε για σπάνιες καταστάσεις. Η τελευταία ομάδα που είχε αλλάξει ριζικά προς το καλύτερο ήταν ο Ολυμπιακός που κατέκτησε το Conference League. Είχε πάρει τον Ιανουάριο τους Κάρμο, Τσικίνιο, Ορτα, Ζέλσον, Ναβάρο κι όλοι βοήθησαν. Αλλά προέρχονταν από δύο αλλαγές προπονητών και το βασικό στη μεταμόρφωσή του πέρα από τις ακριβές αυτές μεταγραφές ήταν ότι η ομάδα συσπειρώθηκε γύρω από τον νεοφερμένο Μεντιλίμπαρ για να σωθεί μια χρονιά που είχε αρχίσει άσχημα: στον δρόμο για την κατάκτηση του Conference League βοήθησαν ίσως πιο πολύ από τους νεοφερμένους ο Τζολάκης που καθιερώθηκε, ο Ποντένσε και ο Φορτούνης, ο Ρέτσος και ο Εσε που ξύπνησαν και φυσικά ο Ελ Κααμπί. Κανείς όμως δεν είχε έρθει τον Ιανουάριο.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Μόνος

Φέτος τον Ιανουάριο ήρθαν αρκετοί. Αλλά για να γίνουν καλύτερες ειδικά οι ομάδες που κάνουν πρωταθλητισμό θα πρέπει στην τελική ευθεία της σεζόν να δώσουν πολλά παραπάνω παίκτες που υπάρχουν στις ομάδες αυτές ήδη από το περασμένο καλοκαίρι και μπορεί και νωρίτερα. Τον Ολυμπιακό μπορούν να τον βοηθήσουν να γίνει παραγωγικότερος και πιο αποτελεσματικός ο Ζέλσον (που στην Ευρώπη έχει πετύχει τρία γκολ και στην Ελλάδα μόνο ένα σε διπλάσια ματς), ο Ποντένσε (που είναι ο ποιοτικότερος ακραίος του πρωταθλήματος αλλά ταλαιπωρήθηκε από την έλλειψη καλοκαιρινής προετοιμασίας) και ο Ελ Κααμπί (που πρέπει να αφήσει πίσω την κόπωση από το Κύπελλο Εθνών Αφρικής και να βρει φρεσκάδα). Ο ΠΑΟΚ πρέπει να ελπίζει στην τελική ευθεία να είναι σε φόρμα η τετράδα Κωνσταντέλιας – Ζίφκοβιτς – Τάισον – Γιακουμάκης και να συνεχίσει να είναι βιονικός ο Μεϊτέ – αν ανέβει κι ο Ντεσπόντοφ ο Λουτσέσκου θα είναι μια χαρά. Και την ΑΕΚ πρέπει υποχρεωτικά να συνεχίσουν να κουβαλάνε ο Γιόβιτς, ο Μάριν, ο Κοϊτά, ο Μάνταλος και βέβαια ο ασταμάτητος Πινέδα. Ο ΠΑΟ μόνο θα αλλάξει βασιζόμενος στους πολλούς νεοφερμένους. Αλλά είναι εκτός πρωταθλήματος από τον Οκτώβριο και ετοιμάζει απλά την ομάδα της επόμενης σεζόν. Είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο μόνος του.

Σε πρόσφατη έρευνα της GPO οι πολίτες κλήθηκαν ν’ απαντήσουν για το πόσο ικανοποιημένοι είναι από τον τρόπο που λειτουργούν συνολικά η δημοκρατία και η δικαιοσύνη στη χώρα μας. Τα αποτελέσματα είναι αποκαρδιωτικά: το 24,9% δηλώνει ευχαριστημένο από την ποιότητα της δημοκρατίας ενώ μόλις το 18,6% εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη. Τα ποσοστά επιβεβαιώνουν την κρίση αντιπροσώπευσης και το έλλειμμα εμπιστοσύνης που ταλανίζουν το μεταπολιτευτικό μας οικοδόμημα. Οι ρίζες αυτής της κρίσης ξεκινούν από την προηγούμενη δεκαετία όταν και αναδείχθηκε το δίπολο μνημόνιο – αντιμνημόνιο το οποίο σήμερα έχει μετεξελιχθεί στη διαχωριστική γραμμή σύστημα – αντισύστημα.  Το φαινόμενο σίγουρα δεν είναι ελληνικό τουναντίον τείνει να γίνει κανόνας στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών ενώ έχει βρει τον αυθεντικότερο εκφραστή του στο πρόσωπο του προέδρου των ΗΠΑ.

Στην ίδια δημοσκόπηση στο 37,9% των συμμετεχόντων δήλωσαν συστημικοί έναντι 39,4% που τοποθετούνται στο στρατόπεδο του αντισυστημισμού. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναλύσεις των ψηφοφόρων των κομμάτων με αυτούς της ΝΔ με 73,3%, του ΣΥΡΙΖΑ με 46,7% και του ΠΑΣΟΚ με 45,6% να είναι πλειοψηφικά συστημικοί, ενώ αντισυστημικοί δηλώνουν το 68,3% των ψηφοφόρων της Ελληνικής Λύσης, το 58,5% του ΚΚΕ και το 55% της Πλεύσης Ελευθερίας. Δεν είναι τυχαίο ασφαλώς ότι ως συστημικοί εμφανίζονται κυρίως οι ψηφοφόροι κομμάτων που έχουν ασκήσει εξουσία με το ποσοστό ωστόσο όσων δηλώνουν αντισυστημικοί να αποτυπώνεται στο 30% στο ΣΥΡΙΖΑ και στο ΠΑΣΟΚ.

Ξεχωριστή σημασία έχουν οι τοποθετήσεις των αναποφάσιστων με το 24,1% να δηλώνουν συστημικοί και το 41,4% αντισυστημικοί. Η πλειοψηφία επομένως της αδιευκρίνιστης ψήφου είναι αντισυστημική και ως εκ τούτου δύσκολα προσεγγίσιμη από την κυβερνητική πλειοψηφία. Την ίδια στιγμή όμως αυτή η πλειοψηφία δεν απορροφάται από ένα συγκεκριμένο σχηματισμό αλλά διαχέεται  προς όλα σχεδόν τα αντιπολιτευόμενα κόμματα χωρίς να σχηματοποιεί έναν συγκροτημένο πολιτικό πυρήνα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Αυτό είναι και το μεγάλο πρόβλημα του αντισυστημισμού: η απουσία ενός συνεκτικού ιδεολογικού αφηγήματος που θα καταλήγει σε συγκροτημένες πολιτικές δράσεις. Είναι η έκφραση μιας γενικευμένης δυσφορίας στην οποία όμως ο καθένας προβάλει τις δικές του επιθυμίες χωρίς να υπάρχει μία κεντρική εννοιολόγηση. Το περιεχόμενό του είναι στις περισσότερες περιπτώσεις αφηρημένο και πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενο. Επομένως είναι πολύ δύσκολο ως αδύνατο να βρεθεί ένας πολιτικός φορέας, ένα πρόσωπο που θα καταφέρνει να συγκεράσει τη συσσωρευμένη δυσφορία των πολιτών και να τη στεγάσει σε ένα κόμμα που θα λειτουργεί ως εκφραστής και πολιτικό όχημα του αντισυστημισμού. Επιχειρεί να το κάνει η κ. Καρυστιανού που αποφεύγει να τοποθετηθεί στο δίπολο Αριστερά – Δεξιά το οποίο λειτουργεί δεσμευτικά, οι τελευταίες της όμως τοποθετήσεις είχαν ιδεολογικό χρωματισμό που ενόχλησαν το αριστερόστροφο ακροατήριο.

Στον αντίποδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανοίγοντας τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση απευθύνεται σε ένα πιο χαρτογραφημένο ακροατήριο που επιμένει συστημικά, εμφανίζεται όμως απογοητευμένο από τη λειτουργία των θεσμών και περιμένει την εμβάθυνση και την ενδυνάμωσή τους.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών της GPO

Ηταν περίπου στα μέσα Ιανουαρίου, όταν κι εγώ – όπως πολλοί – παρακολούθησα τη νέα σειρά του Σωτήρη Τσαφούλια με τίτλο «Ριφιφί». Μέσα σε έξι επεισόδια επιχειρείται να αποτυπωθεί η ληστεία του αιώνα στην Τράπεζα Εργασίας, οι δράστες της οποίας παραμένουν ασύλληπτοι ακόμη και σήμερα, 34 χρόνια μετά. Κάπου εκεί, μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας, ξεπροβάλει η Ολγα. Η ηρωίδα που εμφανίζεται να οργανώνει το σχέδιο της ληστείας για να εκδικηθεί την τράπεζα, που της στέρησε το παιδί της, δεσμεύοντας τον λογαριασμό με τα χρήματα που είχαν συγκεντρωθεί από τον έρανο για να γίνει η επέμβασή του.

Με τη Γεωργία Πιτσιλαδή δεν γευματίσαμε ακριβώς. Πήγα αυθημερόν αεροπορικώς για να τη βρω στο Πλωμάρι της Λέσβου, όπου και διαμένει μαζί με τον άντρα και την κόρη της. Πρόκειται για μια γυναίκα βιοπαλαίστρια, γλυκιά, φιλόξενη, καταδεκτική. Μου άνοιξε διάπλατα το σπίτι της, αλλά και την καρδιά της. Αντικείμενο της συνάντησής μας υπήρξε η προσωπική ιστορία ζωής της και ο άδικος χαμός του γιου της, που ήρθε ξανά στο προσκήνιο 25 χρόνια μετά, εξαιτίας ενός… σίριαλ. Με κέρασε καφεδάκι και γλυκό, καθίσαμε στο σαλόνι του σπιτιού της και της ζήτησα να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, από την ημέρα που γέννησε τον μικρό Παναγιωτάκη…

«Το 1998, γέννησα τον Παναγιώτη μας. Η χαρά μας κράτησε για λίγο. Εναν χρόνο μετά, το παιδί αρρώστησε, είχε πολύ πυρετό. Πήγαμε στο νοσοκομείο εδώ στη Μυτιλήνη, όπου κατάλαβαν ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά και στη συνέχεια μας έστειλαν στην Αθήνα. Υστερα από έναν μήνα εξετάσεις, μας ανακοίνωσαν ότι ο Παναγιωτάκης είχε νευροβλάστωμα. Από εκεί και πέρα ξεκίνησε ο Γολγοθάς. Μας είπαν ότι θα το πάμε “βλέποντας και κάνοντας”, με χημειοθεραπείες, και τόνισαν ότι ίσως χρειαστεί και μεταμόσχευση», θυμάται. Και συνεχίζει: «Δυόμισι χρόνια, μέρα – νύχτα, ήμασταν μέσα στο Νοσοκομείο Παίδων. Κάναμε θεραπείες και το παιδί πήγαινε καλά, αλλά κάποια στιγμή υποτροπίασε. Τότε εγώ, μόνη μου, πήρα τις βιοψίες και τον ιατρικό φάκελο και τα έστειλα στο Memorial. Μου απάντησαν, λοιπόν, πως αν ο Παναγιωτάκης μεταφερόταν εκεί, θα είχε 100% επιτυχία η επέμβαση και θα σωζόταν η ζωή του. Εδώ, αντίθετα, μας είχαν πει ότι οι πιθανότητες ήταν στο 30%».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Το κλίμα ήταν βαρύ από την αρχή. Τα μάτια της βούρκωσαν από τα πρώτα λεπτά της συζήτησής μας και η φωνή της άρχισε να τρέμει. Οσο κι αν δεν ήθελα να της ρίχνω αλάτι στην πληγή, ήθελα – και έπρεπε – να μάθω λεπτομέρειες για τον μικρό άγγελο με τα πράσινα μάτια. Τον άγγελό της.

Κύμα αλληλεγγύης

«Μας είπαν ότι θα υπάρχει κόστος: 100.000.000 δραχμές για να χειρουργηθεί το παιδί. Και όλα να τα πουλούσαμε, πάλι δεν θα μας έφταναν. Χωρίς να ζητήσουμε εμείς το παραμικρό, ο κόσμος προθυμοποιήθηκε να μας βοηθήσει. Ο Δήμος Γέρας, όπου διαμέναμε τότε, άνοιξε έναν λογαριασμό και όλοι μάς βοήθησαν από το υστέρημά τους βάζοντάς μας εκεί χρήματα για την ιατρική περίθαλψη του Παναγιώτη μας. Και η εκκλησία του Αγίου Ραφαήλ έβαλε και τα παιδιά από τα σχολεία και όλος ο κόσμος θέλησε να βοηθήσει τον Παναγιώτη. Και φυσικά βάλαμε κι εμείς ό,τι είχαμε», μου λέει.

Και το θαύμα έγινε, χάρη στο κύμα της αλληλεγγύης. «Σε μικρό χρονικό διάστημα, συγκεντρώθηκε το υπέρογκο ποσό των 100.000.000 δραχμών. Αμέσως ετοιμάσαμε τα χαρτιά μας για να φύγουμε. Ο χρόνος που περνούσε ήταν χρόνος που χανόταν από τη ζωή του παιδιού μου. Η κατάστασή του ήταν τόσο κρίσιμη που κάθε ώρα ήταν καθοριστική. Βγάλαμε τα εισιτήρια, αλλά μείναμε με τα διαβατήρια στο χέρι».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Τι είχε γίνει; Στο παρά πέντε της αναχώρησης της οικογένειας Βασιλέλη για την Αμερική, η τράπεζα ανακοινώνει στους γονείς πως δεν μπορεί να τους διαθέσει τα χρήματα, επικαλούμενη τυπικούς, νομοθετικούς και γραφειοκρατικούς λόγους. Με λίγα λόγια, το παιδί δεν θα είχε την ευκαιρία να σωθεί, επειδή η τράπεζα δεν θα εκταμίευε το ποσό που υπήρχε στον λογαριασμό. Τα δικά του χρήματα!

Τη ρωτώ για την τράπεζα και τη βλέπω για πρώτη φορά να θυμώνει και να αγανακτεί. «Οταν ήμασταν πια έτοιμοι να φύγουμε, πάμε στην τράπεζα να πάρουμε τα λεφτά και μας λένε: “Τα λεφτά δεσμεύτηκαν!”. “Πώς δεσμεύτηκαν; Ποιος τα δέσμευσε;”, ρωτώ. Προφασίστηκαν έναν νόμο του 1931. Τι να τον κάνω εγώ τον νόμο; Το δικό μου το μωρό ήτανε γεννημένο το ’31; Γιατί να είναι “ερανικός” ο λογαριασμός; Δεν τον ανοίξαμε εμείς, τον άνοιξε ο κόσμος για να βοηθήσει! Γιατί δεν μας δίνετε τα λεφτά για τον Παναγιώτη να τον σώσουμε;».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Η περιγραφή από μόνη της είχε τον χαρακτήρα θρίλερ και τραγωδίας μαζί. «Αρχισα να παίρνω τηλέφωνο τους πάντες. Ο ένας έριχνε το μπαλάκι στον άλλον. Κανείς δεν ήξερε να μου πει ποιος είναι αρμόδιος. Ρωτούσα: σε ποιον να απευθυνθώ για αυτόν τον νόμο; Η απάντηση; Σιωπή! Κάθε Σάββατο μας λέγανε ότι θα πάμε στο υπουργείο και ποτέ δεν μας πήγαν. Υποτίθεται ότι θα άλλαζαν τον νόμο. Ούτε ο νόμος άλλαξε ούτε τίποτα και το μωρό μου το έφαγαν! Και όταν ρώτησαν τον τότε υπουργό Υγείας τι έγινε με το παιδί μου, απάντησε: “Αλλη ερώτηση!”. Λες και μας ήξερε κι από χθες! Γιατί δεν έδωσε εντολή να βοηθήσουν, έστω και με το ΙΚΑ του μωρού, έστω και με τα λεφτά που έδωσε ο κόσμος;».

Η Γεωργία θυμάται, επίσης, ότι λίγο καιρό αργότερα, μετά τον χαμό του παιδιού της, ταξίδεψε για τον ίδιο λόγο στην Αμερική και χειρουργήθηκε ένα άλλο παιδάκι από τον Βόλο. Και γιατρεύτηκε και έγινε καλά και γύρισε πίσω. Ηταν πρώτα το δικό της το παιδί και έπειτα εκείνο. «Και τότε μου είπαν όλοι: αν γυρίσει πίσω αυτό το παιδί, θα πρέπει όλοι να ψάξουν πέτρα να κρυφτούν. Είδες κανέναν να κρύφτηκε; Το αγοράκι μου όταν αρρώστησε ήταν ενάμισι κι όταν πέθανε ήταν τριάμισι».

Στον ίδιο χώρο μαζί μας κάθονταν και μας άκουγαν σιωπηλά και κλαίγοντας ο πατέρας του Παναγιωτάκη, ο κύριος Στρατής, και η κορούλα τους, η Παναγιώτα. Γυρίζω πίσω το βλέμμα μου και τους βλέπω να κλαίνε, απαρηγόρητοι.

Η Γεωργία συνεχίζει και το κλίμα βαραίνει ακόμη περισσότερο. «Από την ημέρα που πέθανε το παιδί, μέσα σε πέντε μέρες ο σύζυγός μου έχασε όλα του τα δόντια. Επαθε εγκεφαλικό και έμεινε ο μισός παράλυτος. Ευτυχώς πλέον περπατάει και μιλάει. Εχουν περάσει 25 χρόνια και η πληγή είναι ίδια, δεν κλείνει, αγάπη μου. Κι αν δεν ερχόταν κι η Παναγιώτα, εμείς δεν ξέρω πού θα ήμασταν. Η κόρη μου ήρθε πάνω στη φουρτούνα, ύστερα από έναν χρόνο. Ολοι μού έλεγαν “να κάνετε ένα παιδάκι, κρίμα είναι”. Επειτα από λίγο καιρό μού λέει ο γιατρός “είστε έγκυος”. Μου λέει τότε μια γιαγιά: “Αντε, κόρη μου, να κάνεις ένα, να απαλύνει τον πόνο σας”. Λέω, και δέκα να κάνεις, δεν απαλύνεται ο πόνος. Και λέω εγώ στην Παναγιά: “Αμα θες, Παναγιά μου, να μου το χαρίσεις, να ‘ναι γερό και σιδερένιο. Αμα μου το χαρίσεις και μου το πάρεις μετά από έναν χρόνο, να μη μου το δώσεις ποτέ. Ασε με με αυτόν τον καημό”. Και μετά έμαθα για την κόρη μου και της δώσαμε και το όνομα του αδερφού της».

Η σειρά και η πληγή

Τη ρωτώ αν παρακολούθησε τη νέα σειρά και πώς αισθάνεται που αποτελεί την αφορμή όσοι δεν γνώριζαν να μάθουν για τον Παναγιώτη κι όσοι γνώριζαν να επαναφέρουν στη μνήμη τους εκείνη την αδικία, η οποία του στοίχισε τη ζωή… «Λίγο που το είδα, μου άρεσε πολύ. Από τη μία έχω χαρά που ο κόσμος με αυτή την αφορμή μάς θυμάται ξανά εμάς και το παιδί μας που χάθηκε. Ας είναι αυτή η σειρά η αιτία να μάθουν και οι νέες γενιές για τον γιο μας και να μην ξεχαστεί ποτέ η αδικία που του έγινε. Από την άλλη στεναχωριέμαι γιατί πάλι ανοίγει η πληγή, αλλά δεν θέλω και να ξεχαστεί. Ο κύριος Τσαφούλιας ήταν μαζί μας από την αρχή και τον ευχαριστώ πολύ. Η ιστορία της σειράς είναι ακριβώς ίδια με τη δικιά μας», μου απαντά με τα μάτια της δακρυσμένα…

Τολμώ να τη ρωτήσω αν ο πόνος απαλύνεται με τα χρόνια. Κυρία Γεωργία, τι θα ήταν για εσάς «δικαίωση»; «Για μένα δικαίωση θα ήταν να είναι ο γιος μου εδώ. Ολα τα άλλα μού είναι αδιάφορα. Αλλά δεν είναι εδώ, είναι εδώ!», μου λέει και δείχνει τη φωτογραφία που κρέμεται σε κάδρο πάνω από τα κεφάλια μας. «Οποιος έφταιγε, να πληρώσει, να δικαιώσουν τον Παναγιώτη και αυτό που πάθαμε εμείς να μην το πάθει κανείς. Κάθε μέρα τον σκέφτομαι. Τον καληνυχτίζω. Μακάρι να μην αρρωσταίνει κανένα παιδί του κόσμου. Ο κόσμος θέλει να βοηθήσει με ό,τι μπορεί. Η τράπεζα γιατί να τα δεσμεύει; Είναι δικά της; Εγώ θεωρώ ότι τα χρήματα τα καταχράστηκαν. Αφού ήταν απατεώνες, ας έλεγαν απ’ την αρχή, εμείς θα πάρουμε τα λεφτά σας και δεν θα τα δώσουμε στο παιδί ούτε σε κανέναν και θα τα φάμε μόνοι μας. Οταν πια αποδεσμεύτηκε ένα ποσό, ο Παναγιώτης μας είχε ήδη πεθάνει. Εγώ και σήμερα αν ακούσω ότι χρειάζεται χρήματα κάποιο παιδάκι, πάω και τα δίνω στο χέρι. Γιατί καήκαμε εμείς, μην καούνε και οι άλλοι».

Κλείνουμε με τη διαπίστωση ότι ο δικαστικός τους αγώνας δεν έχει τελειώσει ακόμη. «Τόσα χρόνια μετά, ακόμη γίνονται δικαστήρια για την υπόθεσή μας. Ας βγάλουν επιτέλους μια απόφαση για να δικαιωθεί ο μικρός. Ο μικρός ήρθε στον ύπνο μου και μου είπε: “Μαμά, μόνο εσύ μπορείς να με δικαιώσεις και κανένας άλλος!”. Τα χρήματα μπήκαν πάνω από τη ζωή του γιου μας. Μόνο τα λεφτά τούς ένοιαζαν. Αγάπη μου γλυκιά, για το χρήμα σκοτώνουν και τον χάρο. Τον Χριστό τον σταύρωσαν. Αρα για τον Παναγιωτάκη τι θα κάνουν;», λέει η Γεωργία. Και ακολουθεί άλλο ένα κύμα οργής και παραπόνου μαζί: «Ας ήταν το παιδί κανενός υπουργού και θα σου έλεγα εγώ. Ηταν καλό μωρό, μα δεν τον άφησαν να ζήσει. Θυμάμαι, μου έλεγε “εγώ, μαμά, όταν μεγαλώσω, θα γίνω γιατρός και θα γιατρεύω όλα τα μωρέλια του κόσμου”».

«Αλλά έγινε αγγελάκι…», προσθέτω και την αγκαλιάζω.

Ο Μόντε Μόρις στάθηκε άτυχος λίγο μετά τη μεταγραφή του στον Ολυμπιακό, καθώς τραυματίστηκε στις 9 Ιανουαρίου με αποτέλεσμα να τεθεί εκτός δράσης.

Ο Αμερικανός  υπέστη ρήξη πρόσθιας μοίρας έξω πλαγίου συνδέσμου και βρίσκεται ήδη ένα μήνα στα πιτς. Ωστόσο, δουλεύει σκληρά για την επάνοδό του.

Συγκεκριμένα, ο Μόρις δημοσίευσε ένα βίντεο από την προπόνησή του στο ΣΕΦ και ο ίδιος ευστοχεί και σε τρίποντο.

Υπενθυμίζεται ότι ο Μόρις τραυματίστηκε στην αναμέτρηση του Ολυμπιακού με την Μπάγερν.

Η Βρετανία έχει αναπτύξει μαχητικά αεροσκάφη στη βάση της RAF στο Ακρωτήρι στην Κύπρο για να «ενισχύσει την ασφάλεια μετά από ανησυχίες ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιτεθούν στο Ιράν και να βυθίσουν την περιοχή σε μια ευρύτερη σύγκρουση», μεταδίδουν οι Times.

Τα έξι F-35 εστάλησαν στην Κύπρο για αμυντικούς σκοπούς, σύμφωνα με πληροφορίες των Times, σε περίπτωση που η ένταση οξυνθεί στην περιοχή.

Τα F-35 θα ενταχθούν στη δύναμη των Typhoon που βρίσκονται ήδη στην Κύπρο και εκτελούν αποστολές στο Ιράκ και τη Συρία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Τα Typhoon είναι μόνιμα σταθμευμένα εκεί στο πλαίσιο της επιχείρησης Shader εναντίον των υπολειμμάτων του Ισλαμικού Κράτους.

Η κίνηση αυτή έρχεται καθώς το Ιράν και οι ΗΠΑ προχώρησαν σε θετικό απολογισμό των μεταξύ τους συνομιλιών την Παρασκευή στο Ομάν, ενώ στην περιοχή παραμένει συγκεντρωμένη μεγάλη αμερικανική στρατιωτική δύναμη.

Αντιφατικά μηνύματα ΗΠΑ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές θα «συναντηθούν ξανά στις αρχές της επόμενης εβδομάδας», λέγοντας σε δημοσιογράφους στο Air Force One την Παρασκευή το βράδυ: «Είχαμε… πολύ καλές συνομιλίες για το Ιράν, το Ιράν φαίνεται ότι θέλει πολύ να κάνει μια συμφωνία».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ωστόσο, ο Τραμπ υπέγραψε επίσης την Παρασκευή ένα εκτελεστικό διάταγμα που απειλεί να επιβάλει δασμούς σε οποιαδήποτε χώρα «αγοράζει, εισάγει ή αποκτά άμεσα ή έμμεσα αγαθά ή υπηρεσίες από το Ιράν».

Το διάταγμα δεν διευκρίνιζε τον συντελεστή των δασμών που θα μπορούσαν να επιβληθούν, αλλά χρησιμοποίησε το 25% ως παράδειγμα.

Ο Αμπάς Αραγτσί, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, χαρακτήρισε τις συνομιλίες ως θετικές, λέγοντας ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν στις διαπραγματεύσεις.

Σφοδρή επίθεση στην κυβέρνηση και προσωπικά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη εξαπέλυσε από τα Γιάννενα ο Αλέξης Τσίπρας, κατηγορώντας τoν για ανισότητες, διαφθορά, αδιαφάνεια, συσκότιση και περιφρόνηση της λογοδοσίας, κατά την παρουσίαση του βιβλίου «Ιθάκη».

Ο πρώην πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι το σύνθημα της νέας προσπάθειας είναι «διαφάνεια παντού και άνεμος εντιμότητας και δικαιοσύνης που θα σαρώσει τα παλιά στερεότυπα», θέτοντας στο επίκεντρο την ανάγκη για πολιτική και κοινωνική ανανέωση.

Ο κ. Τσίπρας παρουσίασε τους επτά βασικούς άξονες για μια νέα πορεία της χώρας, όπως τους έχει επεξεργαστεί το Ινστιτούτο του. Οι προτάσεις επικεντρώνονται στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, την προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και την επίτευξη τεχνολογικής αυτονομίας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

«Βρίσκομαι ξανά εδώ, για να σας καλέσω να αρματώσουμε το πλοίο για νέα ταξίδια, όπως λέω και στο τέλος του βιβλίου», ανέφερε, απευθύνοντας κάλεσμα στο κοινό του στο τέλος της ομιλίας του.

Κατά την παρουσίαση του βιβλίου «Ιθάκη», για το ιστορικό και πολιτικό του αποτύπωμα συζήτησαν ο Μιχάλης Καλογήρου, δικηγόρος – πρώην υπουργός, ο Πέτρος Κόκκαλης, πρώην ευρωβουλευτής, η Μαρία Κατσουλίδη, ηθοποιός και καθηγήτρια υποκριτικής, ο Δημήτρης Κιτσικόπουλος, ηλεκτρολόγος μηχανικός και συντονιστής της ΚΟΙΝΣΕΠ Electra Energy, καθώς και ο Γεώργιος Μπουλμπασάκος, γιατρός και πρώην Διευθυντής της Πνευμονολογικής Κλινικής του Ευαγγελισμού.

Ελεύθεροι αφέθηκαν και οι 313 προσαχθέντες από τις αστυνομικές αρχές της Θεσσαλονίκης, έπειτα από τα σοβαρά επεισόδια που σημειώθηκαν τα ξημερώματα έξω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Όπως ανακοίνωσε η Αστυνομία, για κανέναν από τους προσαχθέντες δεν προέκυψε επιβαρυντικό στοιχείο και όλοι αποχώρησαν ελεύθεροι.

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Θεσσαλονίκης, τα ξημερώματα «άτομα με καλυμμένα τα χαρακτηριστικά των προσώπων τους, εξήλθαν αιφνιδιαστικά και διαδοχικά, κατά ομάδες, από χώρους του Α.Π.Θ. και στο ύψος της συμβολής των οδών Εγνατία με Γ’ Σεπτεμβρίου, επιτέθηκαν αναίτια και απρόκλητα στις αστυνομικές δυνάμεις, πετώντας εναντίον τους μεγάλο αριθμό αυτοσχέδιων εμπρηστικών εκρηκτικών μηχανισμών (μολότοφ)».

Η ίδια ανακοίνωση αναφέρει ότι «αποτέλεσμα των σφοδρών επιθέσεων με μολότοφ ήταν ο τραυματισμός ενός αστυνομικού, ο οποίος εισήχθη στο 424 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, ενώ καταγράφηκαν υλικές ζημιές σε τρία οχήματα». Για την αποκλιμάκωση της έντασης και την αποτροπή περαιτέρω επιθέσεων, οι αστυνομικές δυνάμεις προχώρησαν σε «αναγκαία χρήση ενδεδειγμένων μέσων και τακτικών», ενώ ενημερώθηκαν άμεσα οι Εισαγγελικές και Πρυτανικές Αρχές.

Παράλληλα, όπως σημειώνεται, στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Θεσσαλονίκης προσήχθησαν 313 άτομα, με τη διαδικασία να βρίσκεται τότε σε πλήρη εξέλιξη.

Τον πρώτο μήνα του 2026 τέσσερις τεκτονικές πλάκες κινήθηκαν μπροστά στα μάτια μας και καθορίζουν τη μοίρα του κόσμου: α) οι ΗΠΑ δεν είναι πια δημοκρατία, β) δεν υπάρχει πλαίσιο και βούληση για διεθνή συνεργασία, γ) η γενικευμένη στρατιωτικοποίηση οδηγεί σε όλο και πιο γενικευμένη χρήση των όπλων, δ) ενεργειακοί πόροι και τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν επιπλέον εστίες σύγκρουσης.

Οι υπό τις ΗΠΑ «διαπραγματεύσεις» για τερματισμό του πόλεμου στην Ουκρανία, η υπό την αιγίδα των ΗΠΑ «ειρηνευτική διαδικασία» στη Γάζα, η ντε φάκτο δημιουργία προτεκτοράτου των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, οι διεκδικήσεις των ΗΠΑ στη Γροιλανδία, οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ, η αντισυνταγματική καταστολή και δημιουργία κατάστασης εμφύλιας σύγκρουσης στο εσωτερικό των ΗΠΑ: όλα αυτά τα γεγονότα δεν αποτελούν απλώς πράξεις έκνομες, εκτός των ορίων του δικαίου. Υποδηλώνουν βούληση εγκαθίδρυσης μιας παγκόσμιας ανομίας, ενός καθεστώτος και μιας πρακτικής όπου ο μόνος τρόπος επίλυσης των διαφορών θα είναι ο «νόμος» της ισχύος και η επιβολή διά των όπλων. Το ποιοτικό άλμα σε σχέση με την (ασφαλώς όχι ιδεώδη) πρότερη κατάσταση είναι αβυσσαλέο: η διεθνής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες δεν ήταν μια μυθοπλασία, αλλά ένας συμβιβασμός μεταξύ αντιτιθέμενων δυνάμεων και συμφερόντων. Τη θέση της έχει πάρει η απαξίωση, οι απειλές και η ωμή βία, με βασικό θύμα τη δημοκρατία, που είναι πολίτευμα αυτοπεποίθησης και καταλλαγής.

Στο νέο συσχετισμό ισχύος, τα «στρατόπεδα» δεν είναι «Δύση» εναντίον «Ανατολής» (ή «Παγκόσμιου Νότου»), αλλά αυταρχικά μεγαθήρια (Κίνα, Ρωσία, Ινδία και ΗΠΑ) εναντίον «ήπιων δυνάμεων», με βασική την Ευρωπαϊκή Ενωση. Εντός του πρώτου πόλου, η Κίνα, η Ινδία και η Ρωσία, ιδίως εάν συμπράξουν, είναι ισχυρότερες από τις ΗΠΑ. Εντός του δεύτερου, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα ή να μεταλλαχθεί σε δύναμη ομοσπονδιακή, στρατιωτική, βιομηχανική, διανεμητική, δηλαδή να πάψει να είναι «ήπια», ή να εξαφανιστεί.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Η ιστορική οπτική μάς θυμίζει ότι όλα αυτά τα πρωτόγνωρα δεν είναι «γεγονότα από το πουθενά» και δεν οδηγούν στο «τέλος της Ιστορίας». Αποτελούν  επιτάχυνση κι αποκορύφωμα εξελίξεων και τάσεων που ξεκίνησαν στην αρχή του «φοβερού 21ου αιώνα»:  Δίδυμοι Πύργοι, πόλεμος στο Ιράκ, τρομοκρατία και πόλεμος πολιτισμών, άνοδος εθνικιστικών, ρατσιστικών, αυταρχικών τάσεων και κομμάτων, παγκόσμια οικονομική κρίση, περιβαλλοντική συνείδηση και περιβαλλοντική καταστροφή, άνοδος της Κίνας, απανωτές κι επιταχυνόμενες τεχνολογικές επαναστάσεις κι αντίστοιχες αλλαγές στα ήθη και τον πολιτισμό, Τραμπ 1 και Μπρέξιτ, πανδημία, πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή και, καταλύτης της μετάλλαξης, δεύτερη εκλογή Τραμπ και τραμποποίηση της Αμερικής και της ανθρωπότητας.

Η ιστορική γνώση καθιστά επίσης εναργές τι πρέπει να αποφευχθεί, ώστε η ανθρωπότητα να μην κυλήσει σε μια κατάσταση παρόμοια με του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου: η απορία («δεν είναι δυνατόν να συμβαίνουν αυτά») και η  εθελοτυφλία ισοδυναμούν με συνενοχή. Οπως ο Πρώτος Παγκόσμιος θα τέλειωνε σε λίγους μήνες, οι λαοί εξέλεξαν Μουσολίνι και Χίτλερ και «δεν γνώριζαν» για το Ολοκαύτωμα, ο Τσάμπερλεϊν πήγε «για καλό» στο Μόναχο, ο Στάλιν ήταν πατερούλης, έτσι λειτουργούν σήμερα η σχετικοποίηση του κακού, η μαλθακότητα 80 χρόνων ειρήνης, η εμπορευματοποίηση των πάντων, η ψήφος υπέρ του Πούτιν και του Τραμπ (και του Ορμπαν και του Ερντογάν), η βεβαιότητα ότι η Ρωσία δεν θα χτυπούσε ποτέ στην Ευρώπη, οι κάθε μορφής κολακείες για «κατευνασμό του ισχυρού».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Πόσο μάλλον που έχουν προστεθεί όχι απλώς τεχνικές (Διαδίκτυο, τεχνητή νοημοσύνη) αλλά μια ολόκληρη «φιλοσοφία» άρνησης της πραγματικότητας: η Ουκρανία δεν υπάρχει ως χώρα, ο Τραμπ αξίζει το Νομπέλ γιατί σταματά πολέμους, άρα, εφόσον δεν του δόθηκε το Νομπέλ, δικαιούται να κάνει πολέμους, η Γροιλανδία ανήκει – να οι φωτογραφίες – στις ΗΠΑ… Η γνώση και η Ιστορία όχι απλώς δεν μπορούν να χρησιμεύσουν ως οδηγοί και ως καθοδηγητές συνείδησης αλλά απονομιμοποιούνται και ακυρώνονται από αυτούς που έχουν συμφέρον, με την ανοχή όλων μας.

Δεν μιλάμε για σωτηρία, μόνο για άνοιγμα των ματιών. Ακόμα κι ένας κόσμος που δεν βγάζει νόημα, κάπου οδηγείται – κι αυτό το κάπου δεν μας είναι άγνωστο.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος

Η Premier League φαίνεται να επανεξετάζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τις πρωτοβουλίες υπέρ της ΛΟΑΤΚΙ+ συμπερίληψης, μετά από εσωτερικές αντιδράσεις ποδοσφαιριστών και πιέσεις που εκδηλώθηκαν στο παρασκήνιο. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, οι αρχηγοί των ομάδων δεν θα είναι πλέον υποχρεωμένοι να φορούν περιβραχιόνια με τα χρώματα του ουράνιου τόξου, ενώ καταργείται και η υποχρεωτική χρήση εμφανίσεων με pride συμβολισμό στις προθερμάνσεις κατά τη διάρκεια της καμπάνιας Rainbow Laces. Ως εναλλακτική λύση, η διοργανώτρια αρχή εξετάζει το ενδεχόμενο καθιέρωσης μπάλας αγώνα με αντίστοιχα χρώματα, επιλέγοντας μια πιο διακριτική μορφή στήριξης.

Η συγκεκριμένη μεταστροφή δεν ήρθε χωρίς αφορμή. Το προηγούμενο διάστημα εκφράστηκαν ενστάσεις από ορισμένους παίκτες, οι οποίοι δήλωσαν ότι δεν επιθυμούν να ταυτίζονται δημόσια με συγκεκριμένα σύμβολα ή κοινωνικές καμπάνιες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση ποδοσφαιριστή της Premier League που υπέβαλε επίσημη διαμαρτυρία στον σύλλογό του, όταν εμφανίστηκε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά στο εξώφυλλο του match-day programme την περίοδο της Rainbow Laces. Όπως φέρεται να ανέφερε, ανησύχησε ότι η επαναλαμβανόμενη αυτή προβολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε εικασίες σχετικά με τη σεξουαλική του ταυτότητα.

Το περιστατικό αυτό έφερε ξανά στην επιφάνεια ένα ευαίσθητο και σύνθετο ζήτημα για το σύγχρονο επαγγελματικό ποδόσφαιρο: το σημείο στο οποίο η θεσμική προώθηση κοινωνικών μηνυμάτων συναντά – ή συγκρούεται με – το δικαίωμα του ατόμου να μην εκπροσωπεί δημόσια κάτι που δεν έχει επιλέξει. Η Premier League, που τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει έντονα στη ρητορική της συμπερίληψης και της διαφορετικότητας, καλείται πλέον να βρει λεπτές ισορροπίες ανάμεσα σε αντικρουόμενες ευαισθησίες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Από τη μία πλευρά, οργανώσεις και υποστηρικτές των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας προειδοποιούν ότι η απομάκρυνση από ορατά σύμβολα στήριξης μπορεί να εκληφθεί ως οπισθοχώρηση, ιδιαίτερα σε ένα άθλημα όπου η ανοιχτή συζήτηση γύρω από τη σεξουαλικότητα παραμένει περιορισμένη. Από την άλλη, η λίγκα οφείλει να διαχειριστεί ένα περιβάλλον έντονης πολιτισμικής και θρησκευτικής πολυμορφίας, στο οποίο οι ποδοσφαιριστές κουβαλούν διαφορετικές προσωπικές πεποιθήσεις και αξίες.

Η ιδέα μιας pride-themed μπάλας αγώνα αντανακλά ακριβώς αυτή την προσπάθεια συμβιβασμού: η στήριξη να παραμένει εμφανής σε θεσμικό επίπεδο, χωρίς να μεταφέρεται υποχρεωτικά στους ίδιους τους παίκτες ως ατομική έκφραση. Το κατά πόσο αυτή η προσέγγιση θα καταφέρει να ικανοποιήσει όλες τις πλευρές μένει να φανεί.

Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση που έχει ανοίξει ξεπερνά τα όρια της Premier League και αγγίζει ευρύτερα τον ρόλο του ποδοσφαίρου ως κοινωνικού θεσμού, τη σημασία των συμβόλων και τη συνεχιζόμενη προσπάθεια του αθλήματος να γεφυρώσει την πρόοδο με βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις του παρελθόντος.

Με μια κίνηση συμβολισμού, ο Στέφανος Κασσελάκης άνοιξε το συνέδριο στο ΣΕΦ προτείνοντας την άμεση μετεξέλιξη του «Κινήματος Δημοκρατίας» σε ένα νέο κόμμα με το όνομα «Δημοκράτες – Προοδευτικό Κέντρο».

Όπως εξήγησε, ήρθε η ώρα για ένα άλμα που θα μετατρέψει την πρωτοβουλία που ξεκίνησε από το Γκάζι σε μια νέα δημοκρατική παράταξη, αντάξια των ευρωπαϊκών προτύπων, η οποία δεν θα αποτελεί κίνημα διαμαρτυρίας αλλά μια νέα δύναμη εξουσίας. Ο κ. Κασσελάκης ξεκίνησε την ομιλία του με την ηχηρή δήλωση «Δεν με τελείωσαν, δεν μας τελείωσαν», ξεκαθαρίζοντας πως δεν βρίσκεται εκεί απλώς για να αποδείξει την αντοχή του, αλλά την ετοιμότητά του να συγκρουστεί με ένα σύστημα εξουσίας που υπηρετεί τους λίγους και καθηλώνει τους πολλούς.

​Στην ανάλυσή του για το σημερινό πολιτικό σκηνικό, υποστήριξε ότι το 2027 δεν θα είναι μια απλή εκλογική αναμέτρηση, αλλά η ευκαιρία να κλείσει ο κύκλος της μεταπολίτευσης και να ανοίξει μια νέα περίοδος Δημοκρατίας και αξιοκρατίας. Εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στη Νέα Δημοκρατία, σημειώνοντας ότι η «σταθερότητα» που ευαγγελίζεται αποδείχθηκε εξάρτηση και πως η κυβέρνηση επιστρέφει σε παλιές συνταγές φόβου και διχασμού.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Παράλληλα, έθεσε ξεκάθαρες «κόκκινες γραμμές» για το μέλλον, αποκλείοντας κάθε σενάριο κυβερνητικής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία, ενώ κράτησε την ίδια στάση και απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, όσο αυτό παραμένει συνδεδεμένο με πρακτικές που συνέβαλαν στη θεσμική και οικονομική αποδόμηση της χώρας.

​Η πρόταση διακυβέρνησης του κ. Κασσελάκη επικεντρώθηκε στο «Πακέτο Επάρκειας», το οποίο περιλαμβάνει έξι συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Αρχικά, πρότεινε τη δημιουργία ενός Κοινωνικού Online Supermarket, μιας ψηφιακής πλατφόρμας που θα συνδέει παραγωγούς και τοπικά καταστήματα για τη μείωση του κόστους βασικών αγαθών έως και 180 ευρώ τον μήνα ανά νοικοκυριό. Στον τομέα της υγείας, δεσμεύτηκε για Δημόσια Οδοντιατρική Φροντίδα με δωρεάν πρόληψη για τα παιδιά και μερική κάλυψη για τους ενήλικες μέσω voucher, ενώ για την ενέργεια εξήγγειλε τη δωρεάν παροχή 100 kWh τον μήνα ανά άτομο για την κύρια κατοικία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

​Στο κρίσιμο ζήτημα της στέγης, το πρόγραμμα προβλέπει τριετές πάγωμα των αυξήσεων στα ενοίκια και άμεση επιδότηση 400 ευρώ τον μήνα για 50.000 κατοικίες. Για τις μετακινήσεις στην Αττική, πρότεινε το Πράσινο Κοινωνικό Εισιτήριο με κόστος μόλις 1 ευρώ την ημέρα για όλα τα μέσα, ενώ στον τομέα της παιδείας οραματίστηκε ένα σύστημα πλήρως δωρεάν από τον βρεφονηπιακό σταθμό μέχρι το πανεπιστήμιο, καλύπτοντας τη σίτιση, τη στέγαση και τη μεταφορά. Το κόστος αυτών των παροχών πρότεινε να καλυφθεί από τη φορολόγηση τραπεζών και servicers, τη φορολογία στη μεγάλη ακίνητη περιουσία και την πάταξη της σπατάλης στη δημόσια διοίκηση.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

​Κλείνοντας, ο Στέφανος Κασσελάκης ζήτησε από τα μέλη την έγκριση για την απλοποίηση της κομματικής δομής, δίνοντας περισσότερη εξουσία στις δημοτικές οργανώσεις και καθιερώνοντας ετήσια συμμετοχικά συνέδρια. Υποσχέθηκε πως δεν θα προδώσει ποτέ την εμπιστοσύνη του κόσμου, τονίζοντας ότι η δική του Αριστερά στην πράξη σημαίνει παρουσία, σύγκρουση και ανάληψη ευθύνης για το μέλλον του τόπου.

Ο Πρωθυπουργός, ανοίγοντας τη διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος, δεν αιφνιδίασε, αφού ο ίδιος την είχε προαναγγείλει στη Βουλή. Στο πρόσφατο διάγγελμά του εξέφρασε τις απόψεις του για την αναγκαιότητα προσαρμογής του Καταστατικού Χάρτη της χώρας στις νέες παγκόσμιες προκλήσεις αλλά και στις σύγχρονες ανάγκες της χώρας, προσδιορίζοντας τις κρίσιμες παραμέτρους που θα έπρεπε να ληφθούν υπ’ όψιν. Θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, η εμπειρία από τις συνταγματικές αναθεωρήσεις δεν ήταν θετική. Αλλες φορές ήταν φοβικές και άτολμες με αποτέλεσμα να χαθούν ευκαιρίες – και χρόνια – και άλλες υπάκουσαν σε κομματικά προτάγματα που συνεχίζουμε να βρίσκουμε μπροστά μας.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος, κορυφαία θεσμική κοινοβουλευτική διαδικασία, διαφέρει από τη νομοθετική λειτουργία της Βουλής καθώς απαιτεί ευρεία διακομματική συναίνεση. Ο,τι χειρότερο δηλαδή για μια χώρα στην οποία η έννοια της συναίνεσης είναι συνυφασμένη με την υποχώρηση και την ήττα. Συνειρμός καθόλου τυχαίος αφού, επί δεκαετίες, οι κομματικοί μηχανισμοί δεν αρκούνται σε τίποτα λιγότερο από την αποκλειστική νομή της εξουσίας, αδιαφορώντας για την ανάγκη ευρύτερων πολιτικών συσπειρώσεων για τα κρίσιμα εθνικά ζητήματα και τις επείγουσες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Αλλωστε, η απουσία στοιχειώδους συναίνεσης οδήγησε στην πολύχρονη παράταση της οικονομικής κρίσης.

Στην κυβερνητική τετραετία που διανύουμε δεν άλλαξε σε κάτι αυτή η νοοτροπία. Αντίθετα, η διακομματική συνεννόηση αποδείχτηκε αδύνατη ακόμα και σε αυτονόητα ζητήματα όπως η λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών, των Εξεταστικών Επιτροπών κ.λπ. Το τοξικό κλίμα των κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων μόλυνε κι άλλο την ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα να εντείνει την αποστασιοποίηση των πολιτών. Η κυβέρνηση επαναπαύτηκε προκλητικά στην αυτοδυναμία της ποντάροντας στον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης. Σε τέτοιες συνθήκες παραμονεύει ο κίνδυνος η λαϊκή αγανάκτηση και η οργή να γεννήσουν τέρατα και τότε όχι μόνον η αναθεώρηση του Συντάγματος αλλά ούτε η διακυβέρνηση της χώρας δεν θα είναι δυνατή.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Η προβλεπόμενη διπλή κοινοβουλευτική διαδικασία για τη συνταγματική αναθεώρηση – προτείνουσα και αναθεωρητική Βουλή – δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την επίτευξη μιας ευρύτερης συναίνεσης αφού η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν επιτρέπει σε κανένα κόμμα να εξουσιοδοτήσει εν λευκώ την επόμενη κυβέρνηση να τροποποιήσει άρθρα του Συντάγματος με απλή πλειοψηφία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να κατατεθούν έγκαιρα ολοκληρωμένες προτάσεις ώστε οι πολίτες, προσερχόμενοι στην κάλπη, να γνωρίζουν ακριβώς τις θέσεις των κομμάτων για το Σύνταγμα της χώρας καθώς και τα περιθώρια για τις αναγκαίες θεσμικές συναινέσεις που θα κρίνουν σε σημαντικό βαθμό και τις συμμαχίες της επόμενης ημέρας. Συνταγματική αναθεώρηση με δημοσκοπικές βλέψεις και ιδεοληπτικές παρωπίδες δεν νοείται.

Την κύρια ευθύνη για το Σύνταγμα φέρουν ιστορικά η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, τα δύο βασικά κόμματα εξουσίας την περίοδο της Μεταπολίτευσης, τα οποία πιστώνονται την ανθεκτικότητά του στις κρίσεις αλλά, ταυτόχρονα, χρεώνονται, όχι μόνο την αδυναμία συναινέσεων για τον εκσυγχρονισμό του, αλλά και θεμελιώδη χαρακτηριστικά του τα οποία σήμερα βαρύνουν το πολιτικό κλίμα. Οσο οι πολίτες θα είναι πεισμένοι για την ατιμωρησία των πολιτικών, όσο αμφιβάλλουν για την ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών και υφίστανται τις συνέπειες του πελατειακού κράτους και της αναξιοκρατίας, τόσο δυσκολότερο θα είναι να σεβαστούν τον Καταστατικό Χάρτη της χώρας. Μια πιθανή, με βάση τα σημερινά δεδομένα, αποτυχία της αναθεώρησης θα στείλει την Ελλάδα θεσμικά μια δεκαετία, ίσως και πολύ περισσότερο, πίσω.

Ο Γιάννης Μεϊμάρογλου είναι εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού «Μεταρρύθμιση»

Τα εδώδιμα έντομα μπορεί να είναι ένα από τα σύγχρονα διατροφικά θέματα και ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα. Στους επιχειρηματικούς κι επιστημονικούς κόλπους ακούμε να συνοδεύεται από τις λέξεις «βιωσιμότητα», «καινοτομία», «επισιτιστική κρίση», ενώ στους δυνητικούς καταναλωτές αυτή η συζήτηση συνοδεύεται κυρίως από εκφράσεις απέχθειας και σκεπτικισμό.

Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη εντόμων που μπορούν να καταναλωθούν με ασφάλεια από τον άνθρωπο. Για κάποια από αυτά, η κατανάλωση δεν είναι ούτε πρωτοτυπία, ούτε καινοτομία, ούτε κάποια φαεινή επιχειρηματική ιδέα. Σε διάφορες κουλτούρες, ιδιαίτερα στην Ασία, στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική, οι άνθρωποι καταναλώνουν εδώ και αιώνες έντομα. Είτε ολόκληρα, είτε ύστερα από επεξεργασία. Και στην Ελλάδα όμως γίνονται γευσιγνωσίες εντόμων από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας…

Στην Ευρώπη

Η έγκριση για την κατανάλωση εντός της ΕΕ της αποξηραμένης προνύμφης του κίτρινου αλευροσκώληκα έχει δοθεί ήδη από το 2021. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει εγκρίνει για ανθρώπινη βρώση τέσσερα είδη εντόμων. Τον κίτρινο αλευροσκώληκα (Tenebrio molitor), τους γρύλους με επιστημονική ονομασία Acheta domesticus, τις ακρίδες με επιστημονική ονομασία Locusta migratoria και τις μερικώς απολιπωμένες προνύμφες αλευροσκωλήκων.  Αυτά τα έντομα χρησιμοποιούνται ήδη σε διάφορα προϊόντα διατροφής και στην Ευρώπη, όπως μπάρες πρωτεΐνης, αρτοσκευάσματα, ζυμαρικά και φυτικά μπέργκερ. Κυρίως μέσω ιντερνετικών καταστημάτων μπορεί και σήμερα κάποιος να τα αγοράσει και στην Ελλάδα. Η κατανάλωση εντόμων στην Ευρώπη υπάγεται σε ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που απαιτεί αξιολόγηση και έγκριση. Οι αποφάσεις αυτές βασίζονται στις εκτιμήσεις της European Food Safety Authority (EFSA) που εξετάζει επιστημονικά δεδομένα πριν ανάψει πράσινο φως. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις διοργανώνονται γευσιγνωσίες. Στο Τορίνο τον ερχόμενο Ιούνιο θα γίνει δοκιμή από περίπου 400 άτομα σε ψωμί και μπισκότα με έντομα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Στην Ελλάδα

Πρόσφατα, έγινε γνωστό ότι δημιουργήθηκε η πρώτη μονάδα εκτροφής και καθετοποιημένης παραγωγής εδώδιμων εντόμων και στη χώρα μας με σκοπό την ανάπτυξη προϊόντων και για ανθρώπινη κατανάλωση. Σε αυτήν τη φάρμα όπως έχουν αναφέρει οι υπεύθυνοι έχουν επιλεγεί δύο είδη εντόμων, το Tenebrio molitor (κίτρινος αλευροσκώληκας) και το Acheta domesticus (κοινός γρύλος).

Στη μονάδα θα αξιοποιούνται φρούτα και λαχανικά που ήταν για πέταμα για να ταΐζουν τα έντομα. Πρωταρχικός στόχος είναι η παραγωγή άοσμου, εξαιρετικά θρεπτικού και εδαφοβελτιωτικού λιπάσματος. Σε δεύτερο στάδιο θα παράγονται ζωοτροφές για κατοικίδια, αλλά και ζωντανό σκουλήκι για ιχθυοκαλλιέργειες και φάρμες πτηνών. Το τρίτο στάδιο θα είναι η παραγωγή energy balls, μπαρών δημητριακών και πρωτεϊνικής σκόνης για ανθρώπινη κατανάλωση.

Τι λένε οι καταναλωτές…

Ηδη οι υπεύθυνοι έχουν στα χέρια τους τα πρώτα στοιχεία από την έρευνα που τρέχει για τη διερεύνηση της ευαισθητοποίησης, της γνώσης και των πεποιθήσεων των εναλλακτικών πρωτεϊνών και των βρώσιμων εντόμων στην Ελλάδα. Ωστόσο, οι υπάρχουσες έρευνες δείχνουν μεγάλα ποσοστά δυσπιστίας με τους δείκτες να ξεπερνούν το 85% και τους καταναλωτές να απαντούν ότι δεν έχουν δοκιμάσει ούτε θα ήθελαν να δοκιμάσουν στο μέλλον. Τα ποσοστά δυσπιστίας μειώνονται περίπου 10% όταν τα έντομα δεν είναι ορατά στο τελικό προϊόν. Η δυσπιστία είναι μεγάλη πρωτίστως λόγω της πολιτιστικής παράδοσης, αλλά και λόγω έλλειψης ενημέρωσης, φόβου αλλεργιών, θεωριών συνωμοσίας κ.λπ. Πάντως, οι νεότερες γενιές, αλλά και οι γυναίκες φαίνεται να είναι πιο πρόθυμες να δοκιμάσουν, με το ποσοστό δυσπιστίας να κυμαίνεται επίσης ψηλά στο 70%.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Εδώ, αξίζει να σημειώσουμε πως το περιβόητο Ε120 στα τρόφιμα αντιστοιχεί στην καρμίνη, μια φυσική κόκκινη χρωστική ουσία που παράγεται από τα αποξηραμένα θηλυκά έντομα του είδους Dactylopius coccus και βρίσκεται σε πολλές ανθρώπινες τροφές.

…και πώς αντιδρούν οι «αρνητές»

Κυρίως η έλλειψη γνώσης είναι αυτή που προκαλεί και ακραίες αντιδράσεις. Σε πρόσφατες δηλώσεις καθηγητών και επιχειρηματιών που θέλουν να ασχοληθούν με τα εδώδιμα έντομα υπήρξε σωρεία αντιδράσεων κυρίως στα social media με κάποιους από τους «στόχους» να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη για απειλητικά μηνύματα ακόμα και κατά της ζωής τους, ενώ το θέμα της εντομοφαγίας έφτασε μέχρι τη Βουλή από τον Κυριάκο Βελόπουλο με τρόπο που πυροδότησε εκ νέου τα συνωμοσιολογικά σενάρια. Και από την πλευρά του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που ασχολείται έντονα με το θέμα, έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη για απειλές που έχουν δεχτεί καθηγητές του πανεπιστημίου. Οι επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι ο μέσος άνθρωπος στον δυτικό κόσμο καταναλώνει από μισό εώς ένα κιλό έντομα τον χρόνο, χωρίς να το γνωρίζει, μέσω άλλων τροφών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιδραστικής αμάθειας είναι πρόσφατες αναρτήσεις για τη βιομηχανία «Βιολάντα» με τις υπόνοιες για εμπρησμό επειδή η βιομηχανία αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει άλευρα από έντομα, οι οποίες συγκέντρωσαν χιλιάδες like και υποστηρικτικά σχόλια…

Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας των συγκεκριμένων εντόμων σε πρωτεΐνη και λόγω των πολλαπλών χρήσεών τους, είναι μεγάλο το ενδιαφέρον και της ερευνητικής/ακαδημαϊκής κοινότητας για τα βρώσιμα έντομα και τη διαχείρισή τους. Σε όλη την Ευρώπη περίπου 400 πανεπιστήμια ασχολούνται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με τα εδώδιμα έντομα και εκατοντάδες εταιρείες παράγουν ήδη ζωοτροφές, καλλυντικά και άλλα προϊόντα κάνοντας τζίρους εκατομμυρίων ευρώ.

Μια αθόρυβη αλλά σημαντική αλλαγή συντελείται στις ευρωπαϊκές αγορές χρέους: τα εταιρικά ομόλογα καταγράφουν ιστορικά ρεκόρ, φέρνοντας σημαντική ανάσα στις επιχειρήσεις του ευρωπαϊκού χώρου. Η ζήτηση για ομόλογα επενδυτικής βαθμίδας (IG) αυξάνεται, και το spread μεταξύ αυτών και των κρατικών ομολόγων υποχωρεί σε επίπεδα που δεν είχαν παρατηρηθεί από το 2007. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές απαιτούν όλο και χαμηλότερες «πριμ κινδύνου» για τις εταιρείες σε σχέση με τα κράτη, γεγονός που μειώνει το κόστος δανεισμού και ενισχύει τη ρευστότητα των επιχειρήσεων.

Η «βροχή χρημάτων» από όλο τον κόσμο φαίνεται ξεκάθαρα στις εισροές κεφαλαίων στα ETFs. Σύμφωνα με στοιχεία της Vanguard, το 2025 ήταν έτος-ρεκόρ για τα εταιρικά ομόλογα σε ευρώ, με αύξηση 21,8% στις εισροές, συνολικού ύψους 24,2 δισεκατομμυρίων ευρώ για επενδυτικά ομόλογα. Τα κρατικά ομόλογα προσέλκυσαν 27,6 δισ. ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα κατευθύνθηκαν σε ταμειακά κεφάλαια.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρακολουθεί στενά αυτή την τάση, θεωρώντας την καθοριστική για την κατανόηση της χρηματοδότησης στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, «το υψηλό επενδυτικό ενδιαφέρον στήριξε τις ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης στην αγορά εταιρικών ομολόγων».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Πίσω από την ανάπτυξη βρίσκεται μια διεθνής αναδιάταξη κεφαλαίων. Αναλυτές τονίζουν ότι η αμερικανική οικονομία χάνει την «ειδική της θέση» λόγω δημοσιονομικών ανησυχιών, υψηλού χρέους και αβεβαιότητας γύρω από τη Fed, οδηγώντας επενδυτές από την Ασία και την Ευρώπη σε ομόλογα ευρωπαϊκών εταιρειών. Ιδιαίτερα οι Ιάπωνες επενδυτές αναζητούν υψηλότερες αποδόσεις και διαφοροποίηση, ενώ οι ευρωπαίοι μειώνουν τις τοποθετήσεις τους σε δολάρια λόγω κόστους αντιστάθμισης και αβεβαιότητας.

Σημαντικό ρόλο παίζει και η ισχυροποίηση του ευρώ, που ενισχύει το ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ομόλογα ευρωπαϊκών εταιρειών, μειώνοντας τον συναλλαγματικό κίνδυνο και τα κόστη αντιστάθμισης. Τα ομόλογα IG προσφέρουν αποδόσεις περίπου 3,5%, ελκυστικές συγκριτικά με άλλα χρηματοοικονομικά εργαλεία και ταμειακά διαθέσιμα.

Οι ίδιες οι ευρωπαϊκές εταιρείες εμφανίζονται σε καλή θέση: το επίπεδο μόχλευσης παραμένει σταθερό, τα εταιρικά θεμέλια ισχυρά και οι ανάγκες αναχρηματοδότησης διαχειρίσιμες. Παράλληλα, η δημοσιονομική επέκταση σε χώρες όπως η Γερμανία και η προοπτική μεγαλύτερης κρατικής δαπάνης δημιουργούν πρόσθετη οικονομική στήριξη και ανάπτυξη για τις επιχειρήσεις.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Συνολικά, η Ευρώπη αναδεικνύεται σε παγκόσμιο καταφύγιο για εταιρικό χρέος, προσελκύοντας κεφάλαια από όλο τον κόσμο και προσφέροντας φθηνότερη και πιο σταθερή χρηματοδότηση στις επιχειρήσεις της ηπείρου. Οι προοπτικές δείχνουν ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί, με σταθερά θεμελιώδη, υψηλή ποιότητα πιστοληπτικής ικανότητας και ευνοϊκό περιβάλλον για περαιτέρω ανάπτυξη των εταιρικών αγορών.

Χημικές ουσίες που αναπτύχθηκαν για την προστασία της στιβάδας του όζοντος φαίνεται πως συνδέονται με μια απρόσμενη περιβαλλοντική συνέπεια. Σύμφωνα με νέα μελέτη, οι ουσίες αυτές έχουν συμβάλει στη διάδοση μεγάλων ποσοτήτων μιας ανθεκτικής και δυνητικά επικίνδυνης χημικής ένωσης, γνωστής ως trifluoroacetic acid (TFA), σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Ερευνητές ατμοσφαιρικής επιστήμης, με επικεφαλής ομάδα του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ, υπολόγισαν για πρώτη φορά το συνολικό ποσό αυτής της ρύπανσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ανάλυσή τους εκτιμά ότι τα χημικά που αντικατέστησαν τα CFCs, καθώς και ορισμένα αναισθητικά αέρια, οδήγησαν στην εναπόθεση περίπου 335.500 τόνων TFA στην επιφάνεια της Γης μεταξύ 2000 και 2022.

Ρύπανση που συνεχίζει να αυξάνεται

Η μελέτη προειδοποιεί ότι το πρόβλημα απέχει πολύ από το να κορυφωθεί. Πολλά από τα υποκατάστατα των CFC παραμένουν στην ατμόσφαιρα για δεκαετίες, επιτρέποντας στο TFA να εισέρχεται στο περιβάλλον ακόμη και χρόνια μετά τις αρχικές εκπομπές. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ετήσια παραγωγή TFA από αυτές τις πηγές θα μπορούσε να φτάσει στο μέγιστο μεταξύ 2025 και 2100.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Geophysical Research Letters. Για να φτάσουν στα συμπεράσματά τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μοντέλα χημικής μεταφοράς που αναπαριστούν τον τρόπο με τον οποίο οι ουσίες κυκλοφορούν, μετασχηματίζονται και τελικά κατακάθονται στην ατμόσφαιρα.

Πώς τα ψυκτικά και τα αναισθητικά αέρια παράγουν TFA

Η ομάδα υπολόγισε τον σχηματισμό TFA όταν συγκεκριμένα αέρια διασπώνται στον αέρα. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα HCFCs και HFCs, που χρησιμοποιούνται ευρέως σε ψυκτικά συστήματα, καθώς και ενώσεις που χρησιμοποιούνται ως αναισθητικά εισπνοής.

Αν και οι λεγόμενες F-ουσίες αποσύρονται σταδιακά βάσει του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ και της τροποποίησης του Κιγκάλι, η συγκέντρωσή τους στην ατμόσφαιρα εξακολουθεί να αυξάνεται. Το TFA ανήκει στην οικογένεια των PFAS, των γνωστών ως «αιώνιων χημικών», που δεν αποδομούνται εύκολα και παραμένουν στο περιβάλλον για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); }); Περιβαλλοντικοί και υγειονομικοί προβληματισμοί

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν τις πιθανές επιπτώσεις του TFA. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών θεωρεί την ουσία επιβλαβή για την υδρόβια ζωή, ενώ έχει ανιχνευθεί και σε ανθρώπινο αίμα και ούρα. Το Ομοσπονδιακό Γραφείο Χημικών της Γερμανίας έχει προτείνει την ταξινόμησή του ως ενδεχομένως τοξικού για την ανθρώπινη αναπαραγωγή.

Αν και ορισμένοι ρυθμιστικοί φορείς υποστηρίζουν ότι τα τρέχοντα επίπεδα TFA στο περιβάλλον δεν είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο, αυξάνεται η ανησυχία για τη σταθερή και πιθανώς μη αναστρέψιμη συσσώρευσή του. Επιστήμονες ζητούν να αντιμετωπιστεί ως απειλή για τα πλανητικά όρια.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι τα υποκατάστατα των CFC είναι πιθανότατα η κυρίαρχη ατμοσφαιρική πηγή του TFA», δήλωσε η Lucy Hart, υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ και κύρια συγγραφέας της έρευνας. «Αυτό αναδεικνύει τους ευρύτερους κινδύνους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αντικατάσταση επιβλαβών χημικών όπως τα CFCs».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Από τα μοντέλα στα πραγματικά δεδομένα

Για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων, οι επιστήμονες συνέκριναν τις εκτιμήσεις τους με πραγματικές μετρήσεις, όπως δεδομένα από πυρήνες πάγου της Αρκτικής και δείγματα βρόχινου νερού από διάφορα σημεία του κόσμου. Το μοντέλο τροφοδοτήθηκε με στοιχεία για την ποσότητα και την προέλευση των αερίων, τα οποία με την ατμοσφαιρική διάσπαση παράγουν TFA.

Οι προσομοιώσεις ενσωμάτωσαν καιρικά πρότυπα ώστε να φανεί πώς το TFA μετακινείται και κατακάθεται. Η ουσία μπορεί να απομακρυνθεί από τα σύννεφα μέσω βροχής ή να εναποτεθεί απευθείας σε εδάφη και υδάτινες επιφάνειες.

Η Αρκτική αποκαλύπτει την παγκόσμια εξάπλωση

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι σχεδόν όλο το TFA που ανιχνεύεται στην Αρκτική προέρχεται από υποκατάστατα των CFCs, παρότι η περιοχή απέχει από τις κύριες πηγές εκπομπών. Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει τη διεθνή διάσταση της ρύπανσης.

«Τα υποκατάστατα των CFC έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής και μπορούν να μεταφερθούν στην ατμόσφαιρα έως και τις απομακρυσμένες περιοχές της Αρκτικής, όπου διασπώνται σχηματίζοντας TFA», ανέφερε η Lucy Hart. «Οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις TFA στους πάγους της Αρκτικής επιβεβαιώνουν ότι σχεδόν όλες οι εναποθέσεις προέρχονται από αυτά τα αέρια».

Νέα ψυκτικά και αβεβαιότητα για το μέλλον

Πέρα από τις πολικές περιοχές, η μελέτη εντοπίζει αυξανόμενη ανησυχία στις εύκρατες ζώνες. Σύμφωνα με τα μοντέλα, το HFO-1234yf, που χρησιμοποιείται ευρέως σε κλιματιστικά αυτοκινήτων, αποτελεί πλέον σημαντική και αυξανόμενη πηγή ατμοσφαιρικού TFA.

«Τα HFOs είναι η νεότερη γενιά συνθετικών ψυκτικών που προωθούνται ως φιλικά προς το κλίμα υποκατάστατα των HFCs», δήλωσε ο καθηγητής Ryan Hossaini του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ. «Η αυξανόμενη χρήση τους στην Ευρώπη και αλλού δημιουργεί αβεβαιότητα για τα μελλοντικά επίπεδα TFA στο περιβάλλον».

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Πρέπει να αντιμετωπιστεί η ρύπανση από TFA, αφού είναι εκτεταμένη, εξαιρετικά ανθεκτική και σε άνοδο».

Παράξενο συναίσθημα: να θέλεις να γράψεις δυο λόγια σε μια εφημερίδα και να νιώθεις παράταιρα, έχοντας εντούτοις κάποτε, πολλά χρόνια πριν και για πολλά χρόνια στη σειρά, κρατήσει ένα καθημερινό χρονογράφημα σε μια εφημερίδα που δεν υπάρχει πια. Κάτι σαν να πρέπει να τρέξεις σε καλό χρόνο μιαν απόσταση για την οποία έχεις χρόνια να προπονηθείς. Και τι να πεις, σε λίγες λέξεις, για μια επικαιρότητα η οποία καλπάζει ανελέητη, προβάλλοντας, αυτάρεσκα και κατά προτεραιότητα, τις βίαιες εικόνες της εποχής; Μιας εποχής που μοιάζει να θέλει να τινάξει στον αέρα όλα τα θεμέλια της σκέψης και του ανθρωπισμού πάνω στα οποία, με αγώνες και με ανατροπές έστω, στηρίχτηκε όλο το οικοδόμημα του πολιτισμένου κόσμου.

Η Δημοκρατία, με το δέλτα κεφαλαίο, παραπαίει στα τρεμάμενα πόδια των θεσμών της, καθώς η πραγματική εξουσία περνάει – το φαινόμενο είναι παγκόσμιο – σε εξωκοινοβουλευτικά «κέντρα», την ίδια στιγμή που η ίδια επαναπαύεται στην αυταπάτη ότι αναγεννάται, ως «άμεση» μάλιστα, στους οχετούς των «κοινωνικών δικτύων». Το διεθνές δίκαιο κατάντησε να εξαρτάται από την «ηθική» ενός δυστυχώς εκλεγμένου «πλανητάρχη» που βρίσκει πεδία συνεννόησης και κατανόησης μόνο επικοινωνώντας με τους δικτάτορες αυτού του πλανήτη. Και η (ανθρωπιστική) παιδεία συνθλίβεται, παντού σχεδόν, στις συμπληγάδες των συντμήσεων, των ακρωνυμίων, των περικοπών, των ήχων που χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν νοήματα. Δεν είναι «προνόμιο» μόνο της σύγχρονης νεοελληνικής γλώσσας. Συμβαίνει λίγο-πολύ παντού στον κόσμο, αυτόν που γνωρίζουμε τουλάχιστον. Το άναρθρο έγινε χαρακτηριστικό στοιχείο των καιρών. Πάει μαζί με την απαγόρευση των μεγάλων κλασικών κειμένων της αρχαιότητας σε κάποια κάποτε μεγάλα ξένα πανεπιστήμια.

Είναι άξιο απορίας, λοιπόν, ότι η βία παίρνει παντού το πάνω χέρι; Οχι βέβαια ότι υπήρξε ποτέ ανέφελη και ειρηνική η ζωή της ανθρωπότητας: με δάκρυα και με αίμα γράφτηκε η Ιστορία. Αλλά ακόμη κι έτσι, έπειτα από δύο παγκόσμιους πολέμους, έπειτα από όλα όσα σήμανε η πτώση των ανατολικών τειχών, θετικά και αρνητικά, είναι ίσως η πρώτη φορά που (και) ο ατλαντικός άνεμος μοιάζει να θέλει να σαρώσει όλα όσα έχτισε ο πολιτισμένος δυτικός κόσμος, η Ευρώπη για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, σε δυόμισι χιλιάδων χρόνων ανηφορική πορεία. Ευτυχώς διαθέτουμε influencers…

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Η καθημερινή ανέξοδη βία δεν είναι άσχετη με όλα αυτά. Εχει να κάνει με τους «ήρωες» που κατασκευάζει η εποχή, μέσα και έξω από τα γήπεδα και με άλλα πολλά αντίστοιχα «πρότυπα» που προβάλλονται σε κάθε είδους οθόνες, όχι στοχεύοντας στην κρίση ή στο συναίσθημα αλλά στο κεντρικό νευρικό σύστημα των εφήβων πρώτα απ’ όλα, που βίαια εκτονώνονται και αυτοί. Κάποιοι απλώς «εξαφανίζονται», με την τηλεόραση να επισημαίνει ηχηρά το γεγονός αργά το βράδυ: «μπορεί κανείς να βοηθήσει;».

Μπορεί; Δεν είναι σίγουρο. Η οποιαδήποτε «βοήθεια» θα έπρεπε – ίσως – να ταράξει συθέμελα κοινωνίες που δείχνουν να πορεύονται χαμένες σε μια όλο και πιο εικονική πραγματικότητα (ωραίο οξύμωρο) με γνώμονα το «κέρδος», σε έναν όλο και πιο άνισο κόσμο. Ετσι, όσο «μη πολιτικώς ορθή» κι αν μοιάζει η σκέψη, το κορίτσι που τόσο μελετημένα «εξαφανίστηκε», αντιδρώντας (τουλάχιστον) στο να παρακολουθεί με τη βία ένα σχολείο του οποίου δεν μιλούσε τη γλώσσα, έκανε μια κίνηση που κάτι έχει να μας πει.

Η Κατερίνα Δασκαλάκη είναι δημοσιογράφος και πρώην ευρωβουλευτής

Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με ραγδαίους ρυθμούς και μαζί της αυξάνονται οι ηθικές ανησυχίες που τη συνοδεύουν. Επιστήμονες προειδοποιούν ότι η ανάγκη κατανόησης της συνείδησης έχει φτάσει σε κρίσιμο σημείο, καθώς η πρόοδος της τεχνολογίας ξεπερνά πλέον τη γνώση μας για το πώς προκύπτει η ανθρώπινη επίγνωση.

Σε νέα επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Science, ερευνητές τονίζουν ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και της νευροτεχνολογίας κινείται ταχύτερα από την επιστημονική κατανόηση της συνείδησης. Αυτό το κενό, όπως επισημαίνουν, θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρά ηθικά προβλήματα αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η εξήγηση του τρόπου με τον οποίο προκύπτει η συνείδηση αποτελεί πλέον επείγουσα επιστημονική και ηθική προτεραιότητα. Μια πιο σαφής κατανόηση θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία επιστημονικών μεθόδων για τον εντοπισμό της συνείδησης, με συνέπειες που εκτείνονται στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, την ιατρική, τη νομοθεσία, την ευημερία των ζώων και τις αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως οι διεπαφές εγκεφάλου–υπολογιστή.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

«Η επιστήμη της συνείδησης δεν είναι πλέον μια καθαρά φιλοσοφική αναζήτηση· έχει πραγματικές επιπτώσεις σε κάθε πτυχή της κοινωνίας και στην κατανόηση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος», δήλωσε ο καθηγητής Axel Cleeremans από το Université Libre de Bruxelles. «Η κατανόηση της συνείδησης είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της επιστήμης του 21ου αιώνα – και είναι πλέον επείγουσα λόγω της προόδου της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων τεχνολογιών».

Ο ίδιος προειδοποιεί ότι «αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε συνείδηση – ακόμη και κατά λάθος – θα προκύψουν τεράστιες ηθικές προκλήσεις και υπαρξιακοί κίνδυνοι».

Η πρόκληση του ορισμού της συνείδησης

Η συνείδηση, που περιγράφεται συνήθως ως επίγνωση του εαυτού και του περιβάλλοντος, παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα επιστημονικά αινίγματα. Παρά δεκαετίες ερευνών, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για το πώς η υποκειμενική εμπειρία προκύπτει από βιολογικές διεργασίες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Αν και έχουν εντοπιστεί περιοχές και δραστηριότητες του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη συνειδητή εμπειρία, οι επιστήμονες διαφωνούν για το ποιες είναι απαραίτητες και πώς συνεργάζονται. Ορισμένοι μάλιστα αμφισβητούν αν η προσέγγιση αυτή αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος.

Η νέα ανασκόπηση εξετάζει την τρέχουσα κατάσταση της έρευνας για τη συνείδηση, τις μελλοντικές κατευθύνσεις και τις πιθανές συνέπειες, αν οι άνθρωποι καταφέρουν να την εξηγήσουν ή ακόμη και να τη δημιουργήσουν σε μηχανές ή εργαστηριακά αναπτυγμένα «οργανοειδή εγκεφάλου».

Δοκιμές για τον εντοπισμό της συνείδησης

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ανάπτυξη τεστ βασισμένων σε αποδείξεις θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αναγνωρίζεται η συνείδηση. Τέτοια εργαλεία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισμό επίγνωσης σε ασθενείς με εγκεφαλικές βλάβες ή άνοια, αλλά και να καθορίσουν πότε εμφανίζεται η συνείδηση σε έμβρυα, ζώα, οργανοειδή ή συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε περίπλοκα ηθικά και νομικά ζητήματα, καθώς η αναγνώριση ενός συστήματος ως συνειδητού θα ανάγκαζε την κοινωνία να επανεξετάσει τον τρόπο αντιμετώπισής του.

«Η πρόοδος στην επιστήμη της συνείδησης θα αναδιαμορφώσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τη σχέση μας με την τεχνητή νοημοσύνη και τη φύση», δήλωσε ο καθηγητής Anil Seth από το University of Sussex. «Το ερώτημα της συνείδησης είναι αρχαίο – αλλά ποτέ δεν υπήρξε πιο επίκαιρο».

Ιατρικές, ηθικές και νομικές προεκτάσεις

Μια βαθύτερη κατανόηση της συνείδησης θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά την ιατρική, την ψυχική υγεία και τη νομοθεσία. Στην ιατρική, θα μπορούσε να βελτιώσει τη φροντίδα ασθενών που θεωρούνται ασυνείδητοι, μετρώντας ενδείξεις επίγνωσης σε περιπτώσεις κώματος ή άνοιας.

Παράλληλα, η κατανόηση της βιολογικής βάσης της υποκειμενικής εμπειρίας μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες θεραπείες για ψυχικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και το άγχος. Η πρόοδος αυτή θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις ηθικές μας υποχρεώσεις απέναντι στα ζώα και τα βιολογικά συστήματα που δημιουργούνται τεχνητά.

«Η κατανόηση της φύσης της συνείδησης σε συγκεκριμένα ζώα θα άλλαζε ριζικά τον τρόπο που τα αντιμετωπίζουμε», σημείωσε η καθηγήτρια Liad Mudrik από το Tel Aviv University.

Επανεξετάζοντας την ευθύνη και την τεχνολογία

Η έρευνα για τη συνείδηση ενδέχεται να επηρεάσει και τη νομική θεώρηση της ευθύνης. Νέα δεδομένα μπορεί να ανατρέψουν παραδοσιακές έννοιες όπως το mens rea («ένοχο μυαλό»), καθώς η νευροεπιστήμη αποκαλύπτει πόσο μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς καθορίζεται από ασυνείδητες διεργασίες.

Ταυτόχρονα, η πρόοδος στην τεχνητή νοημοσύνη και στις διεπαφές εγκεφάλου–υπολογιστή εγείρει ερωτήματα για τη δυνατότητα δημιουργίας ή τροποποίησης της συνείδησης πέρα από τα φυσικά όρια. «Ακόμη κι αν η “συνειδητή τεχνητή νοημοσύνη” είναι αδύνατη, η εμφάνιση συστημάτων που δίνουν την εντύπωση ότι διαθέτουν επίγνωση θέτει τεράστιες κοινωνικές και ηθικές προκλήσεις», πρόσθεσε ο Seth.

Έκκληση για συντονισμένη έρευνα

Οι συγγραφείς ζητούν μια συντονισμένη, τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη μελέτη της συνείδησης. Προτείνουν συνεργατικές έρευνες μεταξύ διαφορετικών θεωρητικών σχολών, ώστε να ξεπεραστούν τα επιστημονικά στεγανά και οι προκαταλήψεις. «Χρειαζόμαστε περισσότερη ομαδική επιστήμη για να προχωρήσουμε», ανέφερε η Mudrik.

«Οι συνεργατικές προσπάθειες είναι απαραίτητες, όχι μόνο για την πρόοδο της επιστήμης, αλλά και για να προετοιμαστεί η κοινωνία απέναντι στις ηθικές, ιατρικές και τεχνολογικές συνέπειες της κατανόησης – και ίσως της δημιουργίας – της συνείδησης», κατέληξε ο Cleeremans.

Η Φλαμένγκο δείχνει διατεθειμένη να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο επαναπατρισμού του Βινίσιους Ζούνιορ, με τον Ζοζέ Μπότο, διευθυντή ποδοσφαίρου του συλλόγου, να αφήνει ανοιχτό το συγκεκριμένο σενάριο. Μετά την επιστροφή του Λούκας Πακετά στο ρόστερ, οι άνθρωποι της ομάδας του Ρίο ντε Τζανέιρο δεν κρύβουν τη φιλοδοξία τους για ακόμη μία ηχηρή κίνηση, έχοντας πλέον στραμμένο το βλέμμα τους στον Βινίσιους.

Στη Φλαμένγκο αντιλαμβάνονται πως μια τέτοια εξέλιξη εξαρτάται αποκλειστικά από την επιθυμία του ίδιου του ποδοσφαιριστή και γι’ αυτό δηλώνουν έτοιμοι να τον υποδεχθούν ξανά, προσφέροντάς του το κατάλληλο περιβάλλον για να πρωταγωνιστήσει εκ νέου στο «Μαρακανά». Ο Βραζιλιάνος άσος, που αποχώρησε από τον σύλλογο το 2017, διανύει μία απαιτητική φάση στην καριέρα του, αντιμετωπίζοντας αμφισβήτηση και αγωνιστικές δυσκολίες στη Μαδρίτη. Στο Ρίο, ωστόσο, θεωρούν πως σε περίπτωση επιστροφής θα βρει ξανά τη στήριξη και την αποθέωση που χρειάζεται, ώστε να αναδειχθεί και πάλι σε ηγέτη και αγαπημένο είδωλο της εξέδρας.

Ο Ζοζέ Μπότο ήταν ξεκάθαρος στις δηλώσεις του κατά την παρουσίαση του Πακετά:googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

«Το συμβόλαιό του πλησιάζει στο τέλος, μου έστειλε ένα όμορφο δώρο, μια φανέλα με αφιέρωση. Μπορείς να παλέψεις για τέτοιου είδους παίκτες μόνο όταν πραγματικά θέλουν να έρθουν. Εξαρτάται περισσότερο από τον Βίνι παρά από εμάς. Η πόρτα είναι πάντα ανοιχτή για τον Βίνι».

Ο Βινίσιους ολοκληρώνει το συμβόλαιό του τον Ιούνιο του 2027, όταν θα πλησιάζει τα 27 του χρόνια και θα έχει συμπληρώσει πάνω από μία δεκαετία στη «βασίλισσα». Είναι η στιγμή για αλλαγή περιβάλλοντος; Ο Μπότο γνωρίζει ότι τότε θα υπάρχει ανοιχτό παράθυρο:

«Το συμβόλαιο πλησιάζει στο τέλος του, δεν θα χρειαστεί να πληρώσουμε τίποτα στη Ρεάλ Μαδρίτης», υποστηρίζει το στέλεχος της Φλαμένγκο.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ο Πακετά, από την πλευρά του, απέρριψε προτάσεις από σημαντικούς συλλόγους της Premier League, καθώς η επιθυμία του ήταν να φορέσει ξανά τη φανέλα της Φλαμένγκο, όπως τόνισαν τόσο ο ίδιος όσο και ο Μπότο στην παρουσίασή του:

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

«Χωρίς τον Πακετά, αυτή η μεταγραφή θα ήταν αδύνατη, όσο χρήμα κι αν είχαμε. Χωρίς τη δική του θέληση, χωρίς όσα έκανε για να βρίσκεται σήμερα εδώ, και χωρίς τη βοήθεια της ομάδας του, τίποτα δεν θα είχε γίνει. Αυτό δείχνει πόσο αγαπά τη Φλαμένγκο, πόσο πολύ ήθελε να επιστρέψει. Με αυτό το ποσό, υπήρχαν 10 έως 15 σύλλογοι στην Ευρώπη που θα μπορούσαν να τον αποκτήσουν».

Τα σενάρια θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν όσο ο Βινίσιους δεν έχει επεκτείνει τη συνεργασία του με τη Ρεάλ Μαδρίτης, με το προσεχές διάστημα να θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς πολλά θα εξαρτηθούν από την πορεία της ομάδας του Αρμπελόα στην πιο απαιτητική φάση της αγωνιστικής περιόδου.