Τα ΝΕΑ - Τεχνολογία

Με μία εντυπωσιακή τελετή έναρξης που πραγματοποιήθηκε απόψε (17/1) στην πλατεία Γεωργίου της Πάτρας και σύμμαχο τις καλές καιρικές συνθήκες ξεκίνησε και επίσημα το πατρινό καρναβάλι του 2026.

Η τελετή έναρξης είχε ως βασικό θέμα, «Βγες από την Οθόνη» καλώντας όλους σε ενεργή συμμετοχή για μια ανεπανάληπτη ζωντανή εμπειρία, ανάγκη για ανθρώπινη επαφή, παρέα και κοινή εμπειρία.

Η παράσταση της τελετής έναρξης αναπτύχθηκε σε τρία διακριτά μέρη:

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

• Την εισαγωγή και αφύπνιση του κοινού μέσα από αφηγηματικά και μουσικά στοιχεία.
• Την ανάδειξη της συλλογικής συμμετοχής της πόλης, των ομάδων και των φορέων.
• Την κορύφωση με έντονο εορταστικό και συμμετοχικό χαρακτήρα.

Στόχος της τελετής έναρξης, σύμφωνα με την Κοινωφελή Επιχείρηση του Δήμου Πατρέων – Καρναβάλι Πάτρας, ήταν «να παρουσιάσει τη συνολική εικόνα του πατρινού καρναβαλιού, δηλαδή ένα μωσαϊκό ανθρώπων, ηλικιών και εκφράσεων, όπου ο απλός πολίτης αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γιορτής».

Η τελετή περιελάμβανε καλλιτεχνικά στοιχεία και συμμετοχές, όπως ζωντανή μουσική με μπάντα επί σκηνής, μουσικούς, χορωδίες και ορχήστρες της πόλης, θεατρικά και αφηγηματικά στοιχεία με τελάλη και καραγκιόζη, ακροβάτες και performers με κινησιολογικό ρόλο κ.α.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΚΕΔΗΠ, Παύλο Σκούρα «η τελετή έναρξης ήταν ένα μοναδικό εγχείρημα στο οποίο ενεπλάκησαν 300 άτομα και συμμετείχαν μουσικά σύνολα, χορωδίες, ορχήστρες, ακροβάτες, ηθοποιοί, καθρεφτίζοντας με τον καλύτερο τρόπο τη δημιουργική φλόγα της πόλης μας και το ντόπιο καλλιτεχνικό δυναμικό».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Στην συνέχεια, ο δήμαρχος Πατρέων, Κώστας Πελετίδης, κήρυξε την έναρξη του πατρινού καρναβαλιού 2026.

Όπως τόνισε ο Κώστας Πελετίδης, «το καρναβάλι της πόλης μας, το πατρινό καρναβάλι, ξεκινά το ωραίο ταξίδι του και με τη νεολαία πρωταγωνιστή είμαστε βέβαιοι πως οι ημέρες που θα ακολουθήσουν θα είναι γεμάτες δημιουργικότητα και κέφι», είπε προσθέτοντας:

«Η παράδοση του καρναβαλικού λαβάρου στο δημαρχείο της πόλης μας σήμερα το πρωί από τα παιδιά μας, στέλνει μήνυμα ελπίδας, ότι το φως τους θα σκορπίσει το βαθύ σκοτάδι που απλώνουν οι κάτοχοι του πλούτου πάνω στη γη.

Το καρναβάλι μας στέλνει και φέτος σε όλη την Ελλάδα, μήνυμα ζωής, χαράς και αλληλεγγύης. Αυτό είναι το καρναβάλι μας.

Αμφισβητεί, σαρκάζει και αυτοσαρκάζεται, στηλιτεύει τα κακώς κείμενα της κοινωνίας μας.

Είναι το καρναβάλι της Ελλάδας, γιατί ο Πατραϊκός λαός και τα παιδιά του το δημιουργούν με ψυχή, μεράκι, αγάπη και φαντασία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Και θα το αποδείξει για άλλη μια χρονιά.

Η Πάτρα, η νεολαία, οι άνθρωποι της θα είναι τον επόμενο μήνα πρωταγωνιστές της χαράς και του κεφιού. Οικοδεσπότες της μεγάλης γιορτής της πόλης μας. Νέοι και νέες, βγείτε μπροστά με το κέφι, την ζωντάνια, την αισιοδοξία και τα όνειρα σας, μην αφήσετε κανέναν να σας στερεί το χαμόγελο. Μπορούμε να φέρουμε τα πάνω-κάτω για τη ζωή που μας αξίζει».

Κατόπιν, τηρήθηκε το παραδοσιακό έθιμο του σοκολατοπόλεμου, με τις ρίψεις των σοκολατοριχτών να γλυκαίνουν τον κόσμο, ενώ θα ακολουθήσει πάρτυ στην πλατεία Γεωργίου.

Ηρθε στον ύπνο μου η μαμά μου. «Καιρό έχουμε να πιούμε καφεδάκι…» μου είπε κάπως παραπονεμένα. Προτού ξυπνήσω το αποφάσισα. Να πάω στο μνήμα της. Να ακουμπήσω στο μάρμαρο τον εσπρέσο μου – θα χαιρόταν που δεν βάζω πια ζάχαρη, που δεν ανάβω τσιγάρο. «Θες μια γουλιά;» να κάνω μαύρο χιούμορ.

«Δεν έχει ταξί… Ούτε σήμερα ούτε αύριο, ίσως ούτε και μεθαύριο…» «Σπάνια την ονειρεύομαι. Θα με έχει πολύ πεθυμήσει!» «Δεν θα έχει ενημερωθεί για την απεργία. Την επισκέπτεσαι από βδομάδα». «Είσαι με τα καλά σου; Θα με εμποδίσουν οι ταρίφες να βρεθώ με τη μαμά μου;» «Μάλλον έχεις κέφι για ταλαιπωρία…»

Το είχα πάρει – είναι αλήθεια – εντελώς αψήφιστα. Το κατάλαβα καθ’ οδόν. Για να μεταβείς από την Ευελπίδων στο Νεκροταφείο Νέας Σμύρνης, πρέπει να αλλάξεις τρία λεωφορεία. Με το 224 φτάνεις στην οδό Αμερικής. Από εκεί παίρνεις το Α2 που σε αφήνει στη Συγγρού, στα παλιά γραφεία της Ολυμπιακής. Εν συνεχεία μπαίνεις στο 136 και φτάνεις, είκοσι στάσεις αργότερα, στον προορισμό σου. Η εφαρμογή στο Διαδίκτυο που συμβουλεύτηκα – αν δεν υπήρχε κι αυτή, πώς θα έβρισκα τον δρόμο μου; – έδινε συνολικό χρόνο διαδρομής σαράντα οχτώ λεπτά. Πρόσθεσε την αναμονή στις στάσεις. Και το περπάτημα. Ξεκίνησα από το σπίτι στις δώδεκα και έφτασα στον τάφο στις δύο παρά είκοσι. Μαζί με την επιστροφή, η εκδρομή στη μαμά διήρκεσε τεσσερισήμισι ώρες. Μισό μεροκάματο γεμάτο. Πεταμένο στους δρόμους!

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Τι κάνεις άμα μένεις στην Πεύκη και εργάζεσαι στη Βούλα; Στο Νέο Ηράκλειο και χτυπάς κάρτα στον Ταύρο; «Εχεις αυτοκίνητο!» θα μου απαντήσετε. Κι αν για οποιονδήποτε λόγο δεν οδηγείς; Ή σου έχουν πάρει το δίπλωμα επειδή ένα βράδυ ήπιες δυο ποτά και έπεσες σε μπλόκο; «Ας πρόσεχες…» θα σηκώσετε το φρύδι. Τρεις μήνες στέρηση διπλώματος και επτακόσια ευρώ πρόστιμο, δεν το βρίσκετε κάπως δρακόντειο; Η ίδια ποσότητα αλκοόλ στο αίμα που πριν από δέκα χρόνια θα προκαλούσε μια ελαφρά επίπληξη από τον τροχαίο, σήμερα σε στέλνει στη φυλακή. «Ετσι εκπαιδεύεται ο κόσμος – όπου δεν πίπτει λόγος, πίπτει ράβδος! Ετσι μειώνονται τα δυστυχήματα». Ορθά.

Σκέφτομαι τις μυριάδες που πηγαίνουν κάθε στιγμή πέρα – δώθε με το μετρό, τα λεωφορεία, τα τρόλεϊ, τα τραμ. Που ξεροσταλιάζουν στην αναμονή. Που ανεβοκατεβαίνουν φορτωμένοι, που έχουν μαζί τους βρέφη ή νήπια, που σφίγγονται από τις ράμπες ή στηρίζονται στα μπαστούνια τους. «Και να μην απεργούσαν τα ταξί, θα τα άντεχε το πορτοφόλι τους; Σαράντα ευρώ θα πλήρωνες την επίσκεψη στη μαμά σου!» «Για τα μέσα μαζικής μεταφοράς μιλάω». «Θες συχνότερα δρομολόγια; Καθαρότερα οχήματα;»

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Για την καθαριότητα δεν χωράει παράπονο. Λαμπίκο τα κρατάνε δεδομένων των συνθηκών. Και κλιματισμό βάζουν το καλοκαίρι και οι οδηγοί – πλην εξαιρέσεων – είναι τύποι και υπογραμμοί. Πώς περνάει όμως τόσος χρόνος;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Επιμορφώνεσαι κοινωνικά. Χαζεύεις φάτσες, ακούς συζητήσεις, τηλεφωνήματα – μια κοπέλα ενημέρωσε καταλεπτώς τη φίλη της αλλά και τους μισούς συνεπιβάτες της για τα γκομενικά της, όταν εδέησε να το κλείσει, κρατήθηκα για να μην της δώσω συμβουλή. Διαβάζεις, άμα δεν ζαλίζεσαι. Ακούς μουσική, πόντκαστ. Ετσι και έχεις λίγη άπλα, μπορείς να βγάλεις και το λάπτοπ. Το λεωφορείο ακινητεί. Για πέντε, δέκα, είκοσι λεπτά. Κάποιος αχαρακτήριστος έχει παρκάρει το μισό του αμάξι στο οδόστρωμα. Θα εμφανιστεί για να ακούσει τα σχολιανά του ή θα έρθει ο γερανός;

Σε πιάνει ξάφνου το παράπονο. Αισθάνεσαι ότι σου αρμέγουν την ψυχή, σου ροκανίζουν το είναι. Ποιοι; Οποιοι κουμαντάρουν! «Πάνω κάτω η Πατησίων. Η ζωή μας είναι η Πατησίων…» γράφει η Κατερίνα Γώγου.

Την επόμενη φορά που ένας επιστήμων ή πολιτευόμενος θα αναλύει εμβριθώς τις εκλογικές τάσεις, θα κρούει κώδωνα για την άνοδο του αντισυστημισμού, θα αναρωτιέται ποιοι αφελείς στηρίζουν Κωνσταντοπούλου ή Καρυστιανού, θα τον προκαλέσω να κινηθεί δύο μέρες με τα μέσα. Αμα δεν λαχταρά έπειτα να βάλει μπουρλότο, θα τον ανακηρύξουμε Βούδα.

Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων ανδρών της ΟΠΚΕ, φυλάσσουν τα σπίτια του δράστη και του θύματος της δολοφονίας του 50χρονου προέδρου της κοινότητας Λιθοβουνίου, Κώστα Αλεξανδρή, σήμερα Σάββατο (17/1) στην Μακρυνεία Αιτωλοακαρνανίας, καθώς υπάρχουν φόβοι για αντίποινα.

Ο δράστης αναμένεται να οδηγηθεί ενώπιον εισαγγελέα και ανακριτή στο Μεσολόγγι αύριο Κυριακή 18 Ιανουαρίου, ενώ ιατροδικαστής μετέβη στο σημείο για να εξετάσει τις συνθήκες της εκτέλεσης. Μετά την εκτέλεση, ο 44χρονος δράστης ειδοποίησε ο ίδιος την Αστυνομία, δηλώνοντας: «Ελάτε να με πάρετε, είμαι στο σπίτι μου. Εγώ τον πυροβόλησα. Αν δεν το έκανα εγώ, θα το έκανε αυτός».

Τι υποστηρίζει ο δράστης

Στη συνέχεια συνελήφθη και οδηγήθηκε στην Ασφάλεια Μεσολογγίου, όπου φέρεται να έχει δώσει αναλυτική κατάθεση, περιγράφοντας καρέ-καρέ τη δολοφονία. Σύμφωνα με πληροφορίες, υποστήριξε ότι είδε το θύμα να τον σημαδεύει μέσα από το αυτοκίνητό του, με αποτέλεσμα να φοβηθεί και να πυροβολήσει πρώτος. Ωστόσο, η συγκεκριμένη εκδοχή δεν φαίνεται να πείθει τους αστυνομικούς που ερευνούν την υπόθεση, οι οποίοι εξετάζουν όλα τα δεδομένα. Οι Αρχές εξετάζουν όλα τα ενδεχόμενα, ωστόσο το επικρατέστερο σενάριο κάνει λόγο για ερωτική αντιζηλία, με μια γυναίκα να θεωρείται «το μήλο της έριδος» που οδήγησε στην τραγική κατάληξη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Η σχέση των δύο ανδρών στο παρελθόν

Το φονικό έγινε σε αγροτική περιοχή έξω από τα Μεσάριστα, με τον δράστη να χρησιμοποιεί καραμπίνα και να πυροβολεί τρεις φορές το θύμα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, θύμα και δράστης κατάγονταν από διπλανά χωριά και γνωρίζονταν εδώ και πολλά χρόνια. Η σχέση τους ήταν ιδιαίτερα στενή, καθώς είχαν αναπτύξει φιλία, που με τον καιρό έγινε ακόμη πιο στενή, όταν ο 50χρονος πρόεδρος της κοινότητας Λιθοβουνίου προσέλαβε τον 44χρονο ως εργάτη στα χωράφια του.

Οι δύο άνδρες περνούσαν μεγάλο μέρος της ημέρας μαζί, πηγαίνοντας ο ένας στο σπίτι του άλλου και κάνοντας παρέα από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ωστόσο, αυτή η στενή σχέση φαίνεται πως εξελίχθηκε σταδιακά σε μια πολυετή διαμάχη, με συνεχείς καβγάδες και έντονες εντάσεις. Κάτοικοι της περιοχής μιλούν για ερωτική αντιζηλία, που δηλητηρίασε τη σχέση τους και όπως αναφέρουν, υπήρξε ακόμη και σοβαρό επεισόδιο ξυλοδαρμού στο παρελθόν, το οποίο δεν καταγγέλθηκε ποτέ στις Αρχές.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Το χρονικό του εγκλήματος

Την ημέρα του εγκλήματος οι δύο άνδρες βρίσκονταν νωρίτερα στο καφενείο του χωριού Μεσάριστα. Κάποια στιγμή, ο 44χρονος αποχώρησε, μπήκε στο αυτοκίνητό του και κατευθύνθηκε προς την περιοχή «Αρβανίτης», γνωρίζοντας ότι ο πρόεδρος της κοινότητας θα περνούσε από τον συγκεκριμένο δρόμο. Εκεί του έστησε καρτέρι.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Στο σημείο δέχθηκε τους πρώτους πυροβολισμούς το όχημα του θύματος, όπως μαρτυρούν τα σπασμένα τζάμια που βρέθηκαν στην άσφαλτο. Ακολούθησε μια ανεξέλεγκτη πορεία περίπου 100 μέτρων, με το αυτοκίνητο να καταλήγει εκτός δρόμου, στα χωράφια της περιοχής. Από καθαρή τύχη δεν σημειώθηκε δεύτερη τραγωδία, καθώς το όχημα παραλίγο να πέσει πάνω σε γυναίκα που φρόντιζε τις κότες της.

Αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν πως άκουσαν τρεις πυροβολισμούς και αρχικά πίστεψαν ότι επρόκειτο για κυνηγούς. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, είδαν το αυτοκίνητο να έρχεται ανεξέλεγκτο προς το μέρος τους.

Οταν η Ευρωπαϊκή Ενωση ξεκίνησε εμπορικές διαπραγματεύσεις με το μπλοκ Mercosur της Νότιας Αμερικής το 1999, ο κόσμος έσφυζε από ελπίδα. Περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα, ωστόσο, ο κόσμος αισθάνεται πολύ πιο αβέβαιος και σε κίνδυνο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ – Mercosur στην Ασουνσιόν της Παραγουάης, αυτή την εβδομάδα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα ελπίδας: Σε μια εποχή που η «κυριαρχία του ισχυρότερου» φαίνεται να επιστρέφει, η Ευρώπη πρέπει να προβάλει παγκόσμια ηγεσία μέσω των αξιών και των αρχών της, όχι της ωμής βίας.

Ως η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ η ΕΕ, θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη εμπορική ζώνη στον κόσμο, που θα καλύπτει σχεδόν το ένα τέταρτο της παγκόσμιας οικονομίας, καλύπτοντας έναν συνολικό πληθυσμό άνω των 700 εκατομμυρίων.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Πρόκειται για μια σύγχρονη συμφωνία με ευρύτερο πεδίο εφαρμογής για την προώθηση της πραγματικής οικονομικής ανθεκτικότητας. Η πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά – όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και οι σπάνιες γαίες – θα μειώσει τις εξαρτήσεις της Ευρώπης και θα ασφαλίσει τις αλυσίδες εφοδιασμού για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Η συμφωνία είναι επίσης ισορροπημένη. Προσφέρει διασφαλίσεις για τους ευρωπαίους αγρότες, διατηρώντας αυστηρά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων της ΕΕ και εφαρμόζοντας άλλους ελέγχους, ενώ παράλληλα απελευθερώνει ευκαιρίες για τον κορυφαίο παγκοσμίως αγροδιατροφικό μας τομέα.

Ο Κάρλος Κουέρπο είναι υπουργός Οικονομίας, Εμπορίου και Επιχειρήσεων της Ισπανίας

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε «απαράδεκτες» τις δασμολογικές αυξήσεις των ΗΠΑ σε βάρος οκτώ ευρωπαϊκών κρατών δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι η Γαλλία υποστηρίζει την αρχή της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας των Εθνών και ότι «κανένας εκφοβισμός και καμιά απειλή» δεν επηρεάζουν τη στάση της στην Ουκρανία, στη Γροιλανδία και στον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Γάλλος πρόεδρος υπογράμμισε τον απόλυτο σεβασμό της Γαλλίας στην Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών επισημαίνοντας ότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Παρίσι υποστήριξε και θα συνεχίσει να υποστηρίζει την Ουκρανία οικοδομώντας μία συμμαχία κρατών για την επίτευξη διαρκούς και σταθερής ειρήνης. «Με βάση αυτή την Αρχή αποφασίσαμε να συμμετάσχουμε στη στρατιωτική άσκηση που αποφάσισε η Δανία στη Γροιλανδία», θεωρώντας ότι η ασφάλεια στην Αρκτική αφορά την Ευρώπη.

Αναφερόμενος ειδικότερα στους δασμολογικές αυξήσεις, ο Γάλλος πρόεδρος τις χαρακτήρισε απαράδεκτες και εκτός τόπου, λέγοντας ότι οι Ευρωπαίοι θα απαντήσουν κατά τρόπο ενιαίο και συντονισμένο στην περίπτωση που αυτές οι δασμολογικές αυξήσεις εφαρμοστούν. «Θα υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή κυριαρχία» δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος, σημειώνοντας ότι με αυτό το πνεύμα θα συνεννοηθεί με τους εταίρους της Γαλλίας στην Ευρώπη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Η αντίδραση της Γερμανίας

Με επιφύλαξη αντέδρασε η γερμανική κυβέρνηση στις ανακοινώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή επιπλέον δασμών στις ευρωπαϊκές χώρες που έστειλαν στρατιώτες στην Γροιλανδία, μεταξύ των οποίων και η Γερμανία. Οι αποφάσεις θα ληφθούν από κοινού με τους Ευρωπαίους εταίρους, δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος.

«Η γερμανική κυβέρνηση έλαβε γνώση των δηλώσεων του προέδρου των ΗΠΑ. Βρίσκεται σε στενό συντονισμό με τους Ευρωπαίους εταίρους της. Μαζί, εν ευθέτω χρόνω, θα αποφασίσουμε για τις ενδεδειγμένες αντιδράσεις», δήλωσε πριν από λίγο ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Κορνέλιους, με ανάρτησή του στο «Χ».

Από την πλευρά των Πρασίνων, η επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας Καταρίνα Ντρέγκε ζήτησε η Ευρώπη να μην υποχωρήσει και να δοθεί «σαφής απάντηση στον Ντόναλντ Τραμπ, ότι η ΕΕ θα απαντήσει στις απειλές για δασμούς με δικούς της δασμούς», ενώ επέκρινε τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, τονίζοντας ότι «η πολιτική υποχωρήσεων και κατευνασμού έναντι των ΗΠΑ απέτυχε».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ως απόδειξη της αδυναμίας της Ευρώπης περιέγραψε τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ο πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) Μαρσέλ Φράτσερ και τόνισε ότι «είναι καιρός η ΕΕ – και ιδιαίτερα η γερμανική κυβέρνηση – να ενισχύσει την παγκόσμια συνεργασία με την Κίνα και άλλους, προκειμένου να αντισταθεί στον Τραμπ». Οι απειλές του για τιμωρητικούς δασμούς προκειμένου να προσαρτήσει την Γροιλανδία «καταδεικνύουν την αδυναμία και την έλλειψη ικανότητας δράσης της Ευρώπης και υπογραμμίζουν επίσης την αποτυχία της ΕΕ να αντιμετωπίσει τον Τραμπ στην εμπορική σύγκρουση».

Υπέρ ενός μποϊκοτάζ του Μουντιάλ στις ΗΠΑ ένας στους δύο Γερμανούς

Την ίδια ώρα, σχεδόν ένας στους δύο Γερμανούς τάσσεται υπέρ ενός μποϊκοτάζ του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου που διοργανώνεται φέτος μεταξύ άλλων στις ΗΠΑ, εάν ο Αμερικανός πρόεδρος υλοποιήσει τις απειλές του περί προσάρτησης της Γροιλανδίας. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ινστιτούτου INSA για λογαριασμό της εφημερίδας BILD, το 47% των ερωτηθέντων θα υποστήριζε ένα μποϊκοτάζ της φετινής διοργάνωσης του Μουντιάλ, το οποίο θα διεξαχθεί στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στο Μεξικό, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει στην προσάρτηση της Γροιλανδίας, ενώ αντίθετη άποψη εκφράζει το 35% και αναποφάσιστο δηλώνει το 18%.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Πρόσφατα ο πολιτικός του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) Γιούργκεν Χαρντ είχε μάλιστα αναφερθεί ακόμη και σε ενδεχόμενη ακύρωση της διοργάνωσης, «ως έσχατη λύση προκειμένου να λογικευτεί ο πρόεδρος Τραμπ στο θέμα της Γροιλανδίας».

«Η Ευρώπη θα παραμείνει απολύτως σταθερή στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου»

Μήνυμα ότι «η Ευρώπη θα παραμείνει απολύτως σταθερή στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου» έστειλε προς την Ουάσιγκτον ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μετά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή νέων δασμών σε χώρες της ΕΕ, ακόμη και με αναφορές στην πώληση της Γροιλανδίας.

Ο Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι προχωρά στον συντονισμό κοινής απάντησης των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις απειλές αυτές, χωρίς ωστόσο να κατονομάσει τον Αμερικανό πρόεδρο. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι πάντα απολύτως σταθερή στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, παντού και, φυσικά, ξεκινώντας από το έδαφος των κρατών-μελών της. Αυτή τη στιγμή συντονίζω μια κοινή απάντηση από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το συγκεκριμένο ζήτημα», δήλωσε από την Ασουνσιόν της Παραγουάης, λίγο μετά την υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Mercosur.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υπογράμμισε ότι η συμφωνία αυτή δεν αφορά μόνο τη δημιουργία της μεγαλύτερης οικονομικής ζώνης στον κόσμο, αλλά και την αποστολή ενός σαφούς πολιτικού μηνύματος. «Σήμερα, αυτό που χρειάζεται ο κόσμος δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η ειρήνη· όχι η αντιπαράθεση μεταξύ χωρών, αλλά η συνεργασία. Είναι θεμελιώδες να υπερασπιζόμαστε το διεθνές δίκαιο όπου κι αν αυτό παραβιάζεται», ανέφερε.

Όπως σημείωσε, «αν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, οφείλουμε να υπερασπιστούμε την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της. Αν παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Βενεζουέλα, πρέπει να υψώσουμε τη φωνή μας για την προάσπισή τους. Αν θέλουμε ευημερία, πρέπει να ανοίγουμε τις αγορές, όχι να τις κλείνουμε· να δημιουργούμε ζώνες οικονομικής ολοκλήρωσης και όχι να αυξάνουμε τους δασμούς».

«Οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις

«Η ΕΕ εκφράζει την πλήρη αλληλεγγύη της με τη Δανία και τον λαό της Γροιλανδίας» τονίζει στο μήνυμά της στο Χ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και προσθέτει οτι «οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα έθεταν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής πορείας», απαντώντας στις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή νέων δασμών σε χώρες της ΕΕ και σε όσους διαφωνούν με τα σχέδια των ΗΠΑ για την Γροιλανδία.

Η Φον ντερ Λάιεν στο μήνυμά της αναφέρθηκε στην άσκηση που λαμβάνει χώρα στη Δανία, τονίζοντας ότι «η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία αποτελούν θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου. Είναι απαραίτητα για την Ευρώπη και για τη διεθνή κοινότητα στο σύνολό της. Έχουμε επανειλημμένα υπογραμμίσει το κοινό μας διατλαντικό ενδιαφέρον για ειρήνη και ασφάλεια στην Αρκτική, μεταξύ άλλων μέσω του ΝΑΤΟ. Η προ-συντονισμένη άσκηση της Δανίας, που διεξάγεται με συμμάχους, ανταποκρίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας στην Αρκτική και δεν αποτελεί απειλή για κανέναν».

Όπως επισημαίνει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «η ΕΕ εκφράζει την πλήρη αλληλεγγύη της με τη Δανία και τον λαό της Γροιλανδίας. Ο διάλογος παραμένει απαραίτητος και έχουμε δεσμευτεί να βασιστούμε στη διαδικασία που ξεκίνησε ήδη την περασμένη εβδομάδα μεταξύ του Βασιλείου της Δανίας και των ΗΠΑ. Οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα έθεταν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής πορείας. Η Ευρώπη θα παραμείνει ενωμένη, συντονισμένη και δεσμευμένη στην υπεράσπιση της κυριαρχίας της».

Η Δανία «εξεπλάγη» από τις δασμολογικές απειλές του Τραμπ

Ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, δήλωσε σήμερα ότι «εξεπλάγη» από την απειλή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να αυξήσει τους δασμούς σε βάρος οκτώ ευρωπαϊκών χωρών εάν η Γροιλανδία «δεν πουληθεί εξ ολοκλήρου» στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Τραμπ κατηγόρησε τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Βρετανία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία, οι οποίες έχουν στείλει στρατιωτικούς στη Γροιλανδία για αναγνωριστική αποστολή, ότι παίζουν ένα «πολύ επικίνδυνο παιχνίδι».

«Ο στόχος της ενίσχυσης της στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, στον οποίο αναφέρεται ο πρόεδρος, είναι ακριβώς η αύξηση της ασφάλειας στην Αρκτική», απάντησε ο Ράσμουσεν σε μήνυμα που έστειλε στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Ο επικεφαλής της διπλωματίας της Δανίας και η Γροιλανδή ομόλογός του Βίβιαν Μότσφελντ συναντήθηκαν την Τετάρτη με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για το θέμα της Γροιλανδίας.

Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur λειτουργεί για την ελληνική γεωργία ως τεστ αντοχής:

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συμφωνία ενισχύει κυρίως τη βιομηχανική εξωστρέφεια της ΕΕ, ενώ για τον αγροτικό τομέα συνεπάγεται αυξημένες εισαγωγές πρώτων υλών και τροφίμων χαμηλού κόστους από τη Νότια Αμερική.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Παρά το αφήγημα περί νέων αγορών, οι ελληνικές αγροτικές εξαγωγές παραμένουν σχεδόν απόλυτα προσανατολισμένες στην ΕΕ. Προϊόντα υψηλής αξίας, όπως η φέτα, το ελαιόλαδο, οι επιτραπέζιες ελιές και τα ροδάκινα, εξάγονται σε συντριπτικό ποσοστό σε χώρες με υψηλή αγοραστική δύναμη, ενώ η Mercosur απορροφά μόνο οριακές ποσότητες, χαμηλής οικονομικής σημασίας, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 3‰ των αντίστοιχων εξαγωγών στην Ευρώπη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Οι ελληνικές αγροτικές εξαγωγές στην ΕΕ –ύψους άνω των 11 δισ. ευρώ ετησίως –κινδυνεύουν να εκτοπιστούν επειδή θα ανταγωνιστούν προϊόντα από τη Mercosur με 30%-60% χαμηλότερο κόστος παραγωγής που πιέζουν τις τιμές σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά. Ενδεικτικά, ακόμα και μια μετατόπιση κατά 5%-10% της ευρωπαϊκής ζήτησης προς φθηνότερες εισαγωγές θα μπορούσε να συμπιέσει τις ελληνικές εξαγωγές αξίας κατά 500 εκατ. ευρώ έως 1 δισ.  ευρώ ετησίως, με δυσανάλογες επιπτώσεις σε έναν ήδη χαμηλής κλίμακας και υψηλού κόστους πρωτογενή τομέα.

Δεν πρέπει να μας διαφύγει ότι οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς αγροδιατροφικών προϊόντων από τις χώρες της Mercosur στην ΕΕ είναι η Γερμανία, η Ολλανδία και η Ισπανία, ενώ οι κορυφαίοι εξαγωγείς προς τη Mercosur είναι η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Ολλανδία, οι οποίες έχουν μακροχρόνιες εμπορικές και πολιτιστικές παραδόσεις με τη Νότια Αμερική.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Επιπλέον, η συμφωνία ενέχει ένα μετρήσιμο και συστηματικά υποτιμημένο κλιματικό κόστος. Η αύξηση των εισαγωγών αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική οδηγεί σε υψηλότερες εκπομπές CO2 σε όλον τον κύκλο ζωής των προϊόντων, τόσο λόγω μεταφορών μεγάλων αποστάσεων όσο και λόγω των εφαρμοζόμενων μεθόδων παραγωγής. Η θαλάσσια μεταφορά από Βραζιλία ή Αργεντινή προς την ΕΕ προσθέτει περίπου 1,5-2,5 τόνους CO2 ανά μεταφερόμενο τόνο προϊόντος, έναντι σημαντικά χαμηλότερων εκπομπών στην ενδοευρωπαϊκή διακίνηση. Το μεγαλύτερο αποτύπωμα, ωστόσο, εντοπίζεται στο στάδιο της παραγωγής.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Η εκτατική κτηνοτροφία και η γεωργική επέκταση σε περιοχές αποψίλωσης συνεπάγονται υψηλές εκπομπές από αλλαγές χρήσεων γης. Για το βοδινό κρέας, οι συνολικές εκπομπές φθάνουν συχνά τα 25-40 κιλά CO2 ανά κιλό προϊόντος, έναντι περίπου 12-15 κιλά CO2 στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σε συνδυασμό με τη χρήση φυτοφαρμάκων και αγροχημικών χαμηλότερων περιβαλλοντικών προδιαγραφών, η συμφωνία κινδυνεύει να μετατρέψει το εμπόριο σε μηχανισμό καθαρής αύξησης των παγκόσμιων εκπομπών, σε αντίθεση με τους στόχους της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Παρότι η ΕΕ διαθέτει μηχανισμούς ελέγχου, η πραγματικότητα είναι ότι το σύστημα βασίζεται σε περιορισμένο αριθμό δειγματοληπτικών ελέγχων σε σχέση με τον όγκο του εμπορίου, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για υπολείμματα, νοθεία και στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό.

Η χώρα μας εισέρχεται σε μια νέα φάση διεθνούς ανταγωνισμού με χαμηλή παραγωγικότητα, υψηλό κόστος, αποσπασματικούς ελέγχους και περιορισμένη αξιοποίηση της καινοτομίας. Η στρατηγική προσαρμογής μας στα νέα δεδομένα δεν μπορεί να είναι αμυντική.

Απαιτείται μια εθνική στροφή προς τον πρωτογενή τομέα, με έμφαση στη μεταποίηση, την ανάδειξη της υψηλής ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων, την καθολική ενσωμάτωση της καινοτομίας (γεωργία ακριβείας για μείωση κόστους και εισροών, ψηφιακή ιχνηλασιμότητα από το χωράφι στο ράφι για έλεγχο της αγοράς), επενδύσεις σε υποδομές (κυρίως αρδευτικές) και υποχρεωτικά συλλογικά σχήματα που δίνουν κλίμακα και διαπραγματευτική ισχύ στους παραγωγούς.

Ο Σπύρος Κίντζιος είναι πρύτανης Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Για πρώτη φορά επικοινωνήσαμε με τον καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Ιωσήφ Μπιζέλη με αφορμή ένα περιστατικό θανάτωσης προβάτων σπάνιας ελληνικής φυλής λόγω ευλογιάς. Μου μίλησαν γι’ αυτόν λέγοντας πως είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει όσο λίγοι τα περί αυτόχθονων φυλών ζώων στην Ελλάδα – είναι και μέλος του Δικτύου Προστασίας Αυτόχθονων Αγροτικών Ζώων «Αμάλθεια».

Συζητώντας μαζί του συνειδητοποίησα ότι, παράλληλα με το θεωρητικό και ακαδημαϊκό πεδίο, ο κ. Μπιζέλης είναι και άνθρωπος της δράσης, οργώνοντας κάθε γωνιά της Ελλάδας για να καταγράψει τον ζωικό μας πλούτο. Και έτσι κλείσαμε ένα… γεύμα για να συζητήσουμε τα περί αυτόχθονων φυλών (εννοείται) αλλά και για τα μοντέλα ανάπτυξης της κτηνοτροφίας, την ευλογιά, τα city farms και τις επιδοτήσεις.

Ενας τιγρέ γάτος που πέρασε βαδίζοντας νωχελικά από την είσοδο της στοάς, κοντά στο Σύνταγμα όπου βρίσκεται το μαγειρείο, καθόρισε τη σειρά των θεμάτων της συζήτησης. «Εχουμε αποσυνδεθεί τελείως με τη φύση» παρατηρεί ο καθηγητής. «Η επαφή του ανθρώπου της πόλης πλέον με τα ζώα επικεντρώνεται στον σκύλο και τη γάτα». Και εξηγεί: «Οταν επισκέπτονται παιδιά από δημοτικά σχολεία το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, όπου έχουμε αγροτικά ζώα, “τρελαίνονται” – δεν έχουν ξαναδεί αγελάδα ή πρόβατο. Είναι σαν να βλέπουν δεινόσαυρο».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Πρώτο θέμα μας λοιπόν, τα λεγόμενα αστικά αγροκτήματα (city farms). Μας εξηγεί για τον θεσμό που έχει δημιουργηθεί στην Ευρώπη – με τον οποίο έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα: «Αντί για παιδικές χαρές, φτιάχνουν σε 1-2 στρέμματα μια φάρμα με μία αγελάδα, ένα γουρούνι, μία κατσίκα. Πηγαίνοντας σε αυτή την “παιδική χαρά” το παιδί το απόγευμα, βλέπει την κατσίκα, την ταΐζει, παρακολουθεί πώς την αρμέγουν, μαθαίνει πώς παράγεται το γάλα».

Στην κουβέντα για την ελληνική κτηνοτροφία πιάσαμε το νήμα από την αρχή της εντατικής της μορφής. Ολα ξεκίνησαν από την απότομη αστικοποίηση της Ελλάδας, η οποία, όπως λέει ο καθηγητής, είχε ως αποτέλεσμα ο κόσμος να συνδέσει τη φτώχεια με τα αγροτικά ζώα. «Είναι χαρακτηριστικό», επισημαίνει, «ότι στα χωριά μέχρι πριν 10 -20 χρόνια, οι κτηνοτρόφοι που είχαν πρόβατα είχαν μεν τα περισσότερα λεφτά, αλλά δεν έβρισκαν γυναίκες να παντρευτούν. Παράλληλα, όσο ανέβαινε το βιοτικό επίπεδο, οι αστικοί πληθυσμοί ήθελαν ζωικά προϊόντα (τυρί, κρέας) και σιγά σιγά αναπτύχθηκε η εντατική κτηνοτροφία».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, ήρθε η εντατική πτηνοτροφία – «οι εγχώριες φυλές ορνίθων δεν υπάρχουν πια, γιατί διαδόθηκαν πολύ γρήγορα οι κότες υβρίδια που παράγουν πολύ κρέας ή πολλά αβγά». Τα πρώτα χοιροστάσια έγιναν την περίοδο της δικτατορίας. «Είναι πλέον βιομηχανικές μονάδες, επιχειρήσεις» σημειώνει, επισημαίνοντας παράλληλα κάποιες προσπάθειες μικρών μονάδων με μαύρο χοίρο.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Η βοοτροφία ναυάγησε γρήγορα – κι ο κ. Μπιζέλης εξηγεί τον λόγο: «Τα βόδια και οι αγελάδες ήταν ζώα εργασίας, τα είχαμε για να οργώνουμε. Στην ουσία, λοιπόν, δεν προορίζονταν για την παραγωγή κρέατος ή γάλακτος σε ποσότητα».

Οταν ήρθαν τα τρακτέρ και έμειναν… χωρίς δουλειά, επειδή δεν απέδιδαν πολύ σε γάλα και κρέας, έγιναν προσπάθειες σε διάφορες περιόδους με την εισαγωγή ξένων φυλών αγελάδων. «Ομως, αν φέρεις μια αγελάδα, π.χ., από την Ολλανδία, και την αφήσεις να βόσκει στο βουνό, δεν θα αντέξει. Θέλει πεδιάδα και πολύ χορτάρι. Από την άλλη, η βραχυκερατική αυτόχθονη φυλή που είχαμε παράγει μεν κρέας αλλά δεν έχει μεγάλες αποδόσεις. Δεν συμφέρει να την εκμεταλλευτεί κανείς εντατικά. Ομως μπορεί να αξιοποιήσει τους φυσικούς πόρους και να βόσκει έξω, είναι κάτι που δεν κοστίζει».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Από το 2015 η μεγάλη πτώση

Από την άλλη, οι αίγες και τα πρόβατα, που μέχρι πριν από 10-15 χρόνια ήταν κερδοφόρα, οδεύουν πια προς εξαφάνιση. Ευθύνεται η ευλογιά; «Είναι πολλοί παράγοντες – η ευλογιά είναι το “κερασάκι στην τούρτα“. Η μεγάλη πτώση άρχισε από το 2015. Τα γίδια ελεύθερης εκτροφής μειώνονται κάθε χρόνο κατά 10%». Αντί για απάντηση στην απορία μας, αφηγείται μια πρόσφατη συνάντηση στο Παναχαϊκό Ορος με έναν 65χρονο βοσκό με αυτόχθονα γίδια – τον τελευταίο στην περιοχή. «Θα τα παρατήσει, μου είπε, σε 1-2 χρόνια. Δεν του αποδίδουν πια. Γιατί; Ενα παράδειγμα: Τη δεκαετία του ’80 ο παραγωγός πουλούσε το πρόβειο γάλα 300-340 δραχμές (ένα ευρώ).

Το ίδιο και πριν από 5 χρόνια – τώρα η τιμή έχει πάει 1,50 ευρώ. Τότε, το καλαμπόκι (συμπληρωματική τροφή) είχε 9 δρχ. το κιλό, και τώρα έχει 20 λεπτά του ευρώ, δηλαδή 60-70 δρχ. Ανέβηκαν δηλαδή πάρα πολύ τα κόστη, ενώ μένει σχεδόν σταθερή η τιμή του γάλακτος – και του κρέατος». Αναφέρει, αντίστοιχα, την περίπτωση μιας μονάδας που εκτρέφει βραχυκερατικές αυτόχθονες αγελάδες. Παρότι το προϊόν έχει ιδιαίτερα αυξημένες πωλήσεις, το κέρδος παραμένει ελάχιστο. Γιατί; «Είναι πολλοί οι παράγοντες: από τη γραφειοκρατία και το κόστος της μέχρι όλα τα άλλα έξοδα. Ενα παράδειγμα: το ενώτιο που τοποθετείται στα ζώα στοίχιζε 40 λεπτά και τώρα, που είναι ηλεκτρονικό, κοστίζει 2-5 ευρώ. Το ηλεκτρονικό περιορίζει δραστικά μεν τις απάτες αλλά αν έχεις 500 πρόβατα, ακόμα και με 2 ευρώ να το πάρεις, εκεί που θα πλήρωνες 200 ευρώ, θα πρέπει να δώσεις 1.000 – δηλαδή 800 ευρώ περισσότερα».

Οπως περιγράφει την κατάσταση, μοιάζει αδιέξοδη – και κυρίως για τις αυτόχθονες φυλές. «Αυτή είναι η πραγματικότητα» λέει. «Εως τα τέλη του 20ού αιώνα περίπου, παγκοσμίως το γενικό δόγμα ήταν η αύξηση της παραγωγής. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ζώα μεγάλων αποδόσεων με μεθόδους γενετικής βελτίωσης. Η απόδοση αυτών των ζώων δεν έχει καμιά σχέση με τις αποδόσεις των παλιών. Ενώ, π.χ., μια βραχυκερατική παράγει 800 κιλά γάλα τον χρόνο, σήμερα υπάρχουν αγελάδες που βγάζουν 12 φορές περισσότερο. Τα παλιά ζώα, οι αυτόχθονες φυλές όμως, από την άλλη, ήταν προσαρμοσμένες στο περιβάλλον που ζούσαν. Παράλληλα ωστόσο, βελτιώνοντας ένα χαρακτηριστικό, “χειροτερεύουν” άλλα. Είναι σαν να θέλουμε να κάνουμε έναν άνθρωπο να τρέχει γρήγορα. Θα χάσει σε όγκο, δεν θα μπορεί να γίνει και παλαιστής. Δημιουργήσαμε, λοιπόν, αυτά τα ζώα, τα οποία είναι πολύ ευαίσθητα. Για να αποδώσουν πρέπει να βρίσκονται σε ένα ορισμένο περιβάλλον.

Στην Ελλάδα, που το καλοκαίρι έχει υψηλές θερμοκρασίες, υποφέρουν, μειώνονται οι αποδόσεις τους. Οι βελτιωμένες γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες έχουν χρόνο παραγωγικής ζωής περίπου 5 χρόνια, ενώ υπάρχουν εγχώριες βραχυκερατικές που φτάνουν τα 30 χρόνια. Επιπλέον, σιγά σιγά οι απόγονοί ακόμα και των βελτιωμένων φυλών προσαρμόζονται μειώνοντας τις αποδόσεις και αυξάνοντας την αντοχή τους στο δύσκολο περιβάλλον».

Οι αυτόχθονες φυλές ζώων

Στα τέλη του 20ού αιώνα, συνειδητοποιώντας ότι αν αλλάξουν οι συνθήκες (όπως π.χ. τώρα με την κλιματική κρίση), υπάρχει κίνδυνος να αφανιστεί ολόκληρη η κτηνοτροφία μιας χώρας αν είναι βασισμένη μόνο στα βελτιωμένα (ευαίσθητα) ζώα, αρχικά ο FAO (Οργάνωση για τη Διατροφή και τη Γεωργία του ΟΗΕ) και μετά η ΕΕ αποφάσισαν να διαθέσουν χρήματα για να διατηρηθούν οι γενετικοί πόροι, δηλαδή οι αυτόχθονες φυλές.

Η επιδότηση δίνεται ως κίνητρο για τον παραγωγό ώστε να εκτρέφει μια φυλή που έχει μειωμένη παραγωγή. Πολλές φορές τα ζώα της φυλής αυτής όμως καταντούν «ζώα επιδοτήσεων», δηλαδή διατηρούνται μόνο για την επιδότηση – και δεν είναι πάντα «καθαρή» η φυλή. «Και οι πραγματικά σπάνιες φυλές, από τις οποίες έχουν απομείνει π.χ. μόλις 100 ζώα πάνω σε ένα βουνό σε κάποιον 70χρονο κτηνοτρόφο, ο οποίος δεν μπορεί να ακολουθήσει τη γραφειοκρατική διαδικασία (πρέπει να έχει άδεια μονάδας, να υποβάλει αίτηση κ.λπ.), να σβήνουν σιωπηλά».

Το πρόβλημα της τροφής με την αναμενόμενη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού είναι από τα πιο φλέγοντα σήμερα. «Υπάρχουν βασικά δύο τάσεις ανάπτυξης της κτηνοτροφίας» εξηγεί ο κ. Μπιζέλης. «Η μία υποστηρίζει ότι η τεχνολογία θα λύσει τα προβλήματα. Αυτό σημαίνει λύσεις όπως η παραγωγή συνθετικού κρέατος μέχρι τη δημιουργία φάρμας-ουρανοξύστη με δεκάδες χιλιάδες ζώα (κάτι που γίνεται ήδη στην Κίνα). Το άλλο μοντέλο, το πιο “οικολογικό”, στηρίζεται στην αξιοποίηση των εκτάσεων μιας χώρας. Το 50% του εδάφους της Ελλάδας, ας πούμε, είναι ορεινές και εγκαταλελειμμένες εκτάσεις. Αυτές οι δύο τάσεις αντιπαλεύουν.

Η καθεμία έχει προτερήματα και μειονεκτήματα. Η Ελλάδα, προφανώς, δεν είναι ούτε Κίνα, ούτε Αμερική για να αναπτύξει τέτοιες φάρμες. Αρα, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να στραφεί στο πώς θα αξιοποιήσει τα μοντέλα, τα οποία θα στηρίζονται στο έδαφος, στην έκταση της διαθέσιμης γης. Γιατί η τεχνολογία είναι εισαγόμενη. Ενα παράδειγμα: έχουν αναπτυχθεί ρομποτικά συγκροτήματα, στα οποία οι αγελάδες αρμέγονται μόνες τους (με ειδικούς αισθητήρες). Στην Ιρλανδία, λοιπόν, που διαθέτει μεγάλες πεδινές εκτάσεις, χωρίζουν μια μεγάλη έκταση σε 4 κομμάτια.

Στο κέντρο τοποθετείται ο σταθμός που αρμέγονται οι αγελάδες και όπου χορηγείται συμπληρωματική τροφή. Χρησιμοποιούν για βόσκηση εκ περιτροπής τα κομμάτια, ενώ στα υπόλοιπα γίνεται αναβλάστηση. Οι αγελάδες έρχονται στο κέντρο, τρώνε το συμπλήρωμα, αρμέγονται μόνες τους και ξαναγυρίζουν για βόσκηση. Δεν παρεμβάλεται άνθρωπος – μόνο ένας που οδηγεί το φορτηγό θα πάρει το γάλα κάθε 2 μέρες ή θα φέρει τις τροφές. Να λοιπόν πώς μπορεί το κόστος παραγωγής του γάλακτος να είναι πολύ χαμηλό.

Αυτό όμως το αρμεκτικό σύστημα κατασκευάζεται στην Ολλανδία, εκεί κοστίζει π.χ. 80.000 ευρώ και υπάρχει άμεσα συντηρητής. Για να το φέρει ο αντιπρόσωπος εδώ, θα το πουλήσει ας πούμε 120.000 και, αν χαλάσει, πρέπει να έρθει τεχνικός από την Ολλανδία. Αυτομάτως, λοιπόν, θα έχουμε αύξηση 50% του κόστους.

Πώς μπορούμε να ανταγωνιστούμε τον Ολλανδό; Παράγοντας κάτι που δεν μπορεί να παραγάγει η Ολλανδία. Εχουμε τα γίδια που βόσκουν πουρνάρια και αρωματικά φυτά στις απόκρημνες πλαγιές. Δηλαδή παράγονται ιδιαίτερα προϊόντα (γάλα, τυρί, κρέας), υγιεινά και νόστιμα, από ζώα που ζουν ελεύθερα στη φύση. Και γι’ αυτό μπορούμε π.χ. να τα πουλάμε στην Ολλανδία ακριβότερα από το δικό τους τυρί».

Ο κόσμος έχει αρχίσει να ενδιαφέρεται ξανά ιδιαίτερα για την ποιότητα της τροφής του, παρατηρούμε. «Προφανώς όλοι ενδιαφέρονται για ένα ωραίο τυρί, αλλά δεν καταλαβαίνουν ότι έτσι όπως είναι το σύστημα, για να μείνει ο παραγωγός να παράγει αυτό το τυρί, πρέπει η τιμή του να πάει 3-4 φορές πάνω».

Ανοιχτά θα είναι τα εμπορικά καταστήματα αύριο Κυριακή 18 Ιανουαρίου, στο πλαίσιο της χειμερινής εκπτωτικής περιόδου.

Ειδικότερα, το προτεινόμενο ωράριο για την Κυριακή (18/1) προβλέπει λειτουργία από τις 11:00 έως τις 18:00, αν και σε ορισμένες εμπορικές αλυσίδες ενδέχεται να υπάρξουν μικρές αποκλίσεις. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ θα παραμείνουν κλειστές, με εξαίρεση τα καταστήματα AB Shop & Go και τα OK Markets, που λειτουργούν κανονικά.

Η αγορά δείχνει ότι οι εκπτώσεις παραμένουν ισχυρό κίνητρο για τους καταναλωτές, καθώς περίπου 6 στους 10 πραγματοποιούν αγορές αυτή την περίοδο, κυρίως για να καλύψουν προσωπικές και οικογενειακές ανάγκες. Την «μερίδα του λέοντος» παίρνουν η ένδυση και η υπόδηση, ενώ ακολουθούν τα είδη τεχνολογίας και τα προϊόντα για το σπίτι.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές

Σε κάθε κατάστημα που κάνει εκπτώσεις ή προσφορές πρέπει να υπάρχει σχετική σήμανση, ενώ σε κάθε προϊόν είναι υποχρεωτική η αναγραφή διπλής τιμής: της αρχικής και της μειωμένης. Παράλληλα, ισχύει πλήρως το θεσμικό πλαίσιο για την προστασία των καταναλωτών σε περιπτώσεις ελαττωματικών προϊόντων, ψευδών τιμών ή αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

Κατά τη διάρκεια των εκπτώσεων, οι τιμές πρέπει να αναγράφονται με απόλυτη σαφήνεια στα σημεία πώλησης, με σωστή μονάδα μέτρησης ανά προϊόν. Σε κάθε ανακοίνωση μείωσης τιμής, ο έμπορος οφείλει να αναφέρει την προγενέστερη τιμή, δηλαδή τη χαμηλότερη που ίσχυσε τις τελευταίες 30 ημέρες. Αν το προϊόν κυκλοφορεί λιγότερο από 30 ημέρες, λαμβάνεται υπόψη η χαμηλότερη τιμή των τελευταίων 10 ημερών.

Επιτρέπεται και η αναγραφή ποσοστού έκπτωσης, υπό προϋποθέσεις. Αν πάνω από το 60% των προϊόντων πωλείται με έκπτωση, το ποσοστό ή το εύρος («από …% έως …%») πρέπει να αναγράφεται ευκρινώς. Διαφορετικά, πρέπει να δηλώνεται ότι οι εκπτώσεις αφορούν επιλεγμένα είδη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ιδιαίτεροι κανόνες ισχύουν για καταστήματα STOCK ή OUTLET, τα οποία υποχρεούνται να εμφανίζουν ξεκάθαρα την παλαιά, διαγραμμένη τιμή και τη νέα μειωμένη, ενώ σε περιόδους εκπτώσεων πρέπει να παρουσιάζουν όλες τις ενδιάμεσες τιμές διαγραμμένες και να προβάλλουν με έντονα γράμματα τη χαμηλότερη.

Βαριά πρόστιμα για παραπλάνηση

Ανακριβείς ή παραπλανητικές εκπτώσεις, είτε ως προς το ποσοστό είτε ως προς τις τιμές και την ποσότητα των προϊόντων, επισύρουν βαριά πρόστιμα: έως 2% του ετήσιου κύκλου εργασιών του εμπόρου και σε κάθε περίπτωση όχι κάτω από 20.000 ευρώ. Σε περίπτωση υποτροπής μέσα σε πέντε χρόνια, το πρόστιμο μπορεί να φτάσει έως και το 4% του ετήσιου τζίρου.

Μέχρι πότε διαρκούν οι εκπτώσεις

Οι χειμερινές εκπτώσεις θα διαρκέσουν έως και το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου. Η συμμετοχή των καταστημάτων είναι προαιρετική, ωστόσο όσα επιλέξουν να συμμετάσχουν οφείλουν να τηρούν συγκεκριμένους κανόνες.

«Η ΕΕ εκφράζει την πλήρη αλληλεγγύη της με τη Δανία και τον λαό της Γροιλανδίας», «οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα έθεταν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής πορείας», τονίζει στο μήνυμά της στο Χ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, απαντώντας στις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή νέων δασμών σε χώρες της ΕΕ και σε όσους διαφωνούν με τα σχέδια των ΗΠΑ για την Γροιλανδία.

Η Φον ντερ Λάιεν στο μήνυμά της αναφέρθηκε στην άσκηση που λαμβάνει χώρα στη Δανία, τονίζοντας ότι «η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία αποτελούν θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου. Είναι απαραίτητα για την Ευρώπη και για τη διεθνή κοινότητα στο σύνολό της.

Έχουμε επανειλημμένα υπογραμμίσει το κοινό μας διατλαντικό ενδιαφέρον για ειρήνη και ασφάλεια στην Αρκτική, μεταξύ άλλων μέσω του ΝΑΤΟ. Η προ-συντονισμένη άσκηση της Δανίας, που διεξάγεται με συμμάχους, ανταποκρίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας στην Αρκτική και δεν αποτελεί απειλή για κανέναν».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Όπως επισημαίνει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «η ΕΕ εκφράζει την πλήρη αλληλεγγύη της με τη Δανία και τον λαό της Γροιλανδίας. Ο διάλογος παραμένει απαραίτητος και έχουμε δεσμευτεί να βασιστούμε στη διαδικασία που ξεκίνησε ήδη την περασμένη εβδομάδα μεταξύ του Βασιλείου της Δανίας και των ΗΠΑ. Οι δασμοί θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα έθεταν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής πορείας. Η Ευρώπη θα παραμείνει ενωμένη, συντονισμένη και δεσμευμένη στην υπεράσπιση της κυριαρχίας της».

Η εντολή ήταν σαφής: Make America Great Again. ΟΚ, αλλά πώς και πόσο γρήγορα; Ο χρόνος πιέζει, αφού η ανεμπόδιστη εξουσία ίσως τελειώσει αν χαθεί η παντοδυναμία στις ενδιάμεσες εκλογές τον Νοέμβριο. Τον Ιούλιο προηγείται ραντεβού με την Ιστορία καθώς τα σημερινά επιτεύγματα θα ζυγιστούν με τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας. Αν θέλουμε εθνικά μεγαλεία (κάπως έτσι να φανταστούμε τον πρωτοχρονιάτικο προγραμματισμό), πρέπει να γίνει κάτι και μάλιστα γρήγορα.

Τι θα έκανε το κάθε άτομο και το κάθε κράτος αν αντιμετώπιζε τέτοια πίεση; Μα, χωρίς συζήτηση, το άτομο θα ανέτρεχε στα «σιγουράκια», αυτά που ξέρει από παλιά: «Επιστροφή στις ρίζες». Το ίδιο και τα κράτη. Κάνε αυτό που έκανες και σου είχε βγει.

Για τις ΗΠΑ, στην αρχή του 2026 οι δύο δυνατότητες – προσωπικές και εθνικές – συμπίπτουν. Στο τιμόνι βρίσκεται δεινός επιχειρηματίας ακινήτων, του οποίου οι επιτυχίες μετρούνταν σε τετραγωνικά μέτρα ουρανοξυστών. Από την άλλη, από το 1803, το μεγαλείο της χώρας του μετράται σε (εκατομμύρια) τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η ραγδαία άνοδος αυτών ήταν (ως επί το πλείστον) αποτέλεσμα οξυδερκών συναλλαγών (που σήμερα λέγονται ντιλ).

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Οι συμπτώσεις είναι ανατριχιαστικές. Η Ανεξαρτησία προέκυψε από δασμολογική διαφορά (για το τσάι) που προσέτρεξε για ιδεολογική στερέωση στον Διαφωτισμό. Η έκταση της χώρας διπλασιάστηκε το 1803 αγοράζοντας τη Λουιζιάνα από τη Γαλλία.

Την αγορά εκείνη διαπραγματεύτηκε ο (νεαρός ακόμα) Τζέιμς Μονρόε, ο ίδιος του σημερινού δόγματος Donroe. Αγοράστηκαν κάποια εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, το 26% της έκτασης των ΗΠΑ που καλύπτει 15 σημερινές Πολιτείες. Η τιμή ($7 ανά τ. χλμ.) θεωρήθηκε τότε ακριβή, και πέραν των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της υπερχρεωμένης νεαρής χώρας η οποία προσέφυγε σε δανεισμό από βρετανική τράπεζα με 6%. Μαζί αποκτήθηκαν 60 χιλιάδες έποικοι (οι μισοί των οποίων σκλάβοι), και άγνωστος αριθμός ιθαγενών (τους οποίους δεν σκέφτηκε κανείς, αφού δεν μετράγανε).

To επιτυχημένο εγχείρημα ακολουθήθηκε το 1867 (με ακόμη καλύτερη τιμή) για να αποκτηθεί η Αλάσκα από τη Ρωσία (και πάλι ερήμην των κατοίκων). Oταν, αργότερα, κάποιοι ιθαγενείς έθεταν θέματα, βρέθηκε η λύση της υπονόμευσης από αμερικανικές επιχειρήσεις και προσάρτησης σε δεύτερο χρόνο με ανταλλάγματα, όπως στο Βασίλειο της Χαβάης το 1893.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Αλλού, όπως στις «δημοκρατίες μπανανών» στην Κεντρική Αμερική, κρίθηκε επαρκής ο έμμεσος έλεγχος μέσω της United Fruit Company (νυν Chiquita) και καθοδηγούμενων πραξικοπημάτων. Σε κάθε περίπτωση προωθούσε τον στόχο της αξιοποίησης σχολάζουσας ακίνητης περιουσίας.

Αν το MAGA θέλει μεγαλείο και μάλιστα γρήγορα, η κτηματομεσιτική ανάγνωση της Ιστορίας δείχνει Γροιλανδία. Στους χάρτες μοιάζει μεγαλύτερη από την Αφρική, (με πληθυσμό παρόμοιο της Γλυφάδας). Από ξεχασμένη κατάψυξη, χάρις στην (ανύπαρκτη) κλιματική αλλαγή, έγινε πέρασμα, οικόπεδο «κέντρο-απόκεντρο», ώριμη για αξιοποίηση με προοπτικές. Η ανάδειξη οικοπέδων, στη Νέα Υόρκη όπως και αλλού, περνά από απειλές, κίνητρα, μπλόφες, παράλληλες εξαγορές, αντισταθμίσεις, χρηματοοικονομικά σχήματα, ανταλλάγματα πριν πέσουν οι τελικές υπογραφές. Εξάλλου, οι ΗΠΑ έχουν ξαναψωνίσει από το ίδιο (κάπως ξεπεσμένο) σουπερμάρκετ – αγόρασαν πάλι από τη Δανία τις Παρθένους Νήσους το 1917. Το ότι ο ικανοποιημένος πελάτης επιστρέφει για άλλο νησί, είναι είδος φιλοφρόνησης. Ο,τι χρειάζεται, δηλαδή, στον δρόμο για το παγκόσμιο υποθηκοφυλακείο.

Οπως άριστα γνωρίζουν οι κτηματομεσίτες, κάθε καλή συμφωνία ακινήτων, τελικά αναβαθμίζει την περιοχή. Win-win. Εκτός αν είσαι ιθαγενής.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.

Ασ’ τα. Ασ’ τα. Συνταρακτικά νέα. Σου κόβουν την ανάσα. Σύμφωνα με έρευνα του γαλλικού Glitz, οι υπάλληλοι του οίκου Hermès καταφεύγουν σε ακραία μέτρα προκειμένου μια Birkin να μην πέσει σε κακά χέρια. Εστι δε Birkin μια τσάντα, αλλά τι τσάντα. Tην έφτιαξε ο ίδιος ο οίκος αυτοπροσώπως για την ηθοποιό – τραγουδίστρια Jane Birkin εδώ και καμιά σαρανταριά χρόνια και τώρα διατίθεται σε αναπαλαίωση. Κοστίζει δε από δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ και πάνω. Πολύ πάνω.

Γι’ αυτό και ο Hermès (Ερμής ελληνιστί) τη φυλάει σαν τα μάτια του. Σου λέει, θες να πέσει στα χέρια καμιάς στρίγκλας και το κακοποιήσει το παιδί, τόσα ακούμε, να το σούρει σε τίποτα μωσαϊκά, σε κάνα λαδωμένο νεροχύτη κι άντε να το συνεφέρεις μετά το αξεσουάρ. Γι’ αυτό όποια, όποιος θέλει την Birkin, τη μοναδική, την αξεπέραστη, τη φοβερή, την ιστορική, την ανεπανάληπτη, θα περνάει από οντισιόν. Μάλιστα.

Για έλα εδώ κυρά μου, μου θες και Birkin. Για λέγε, έχεις αγοράσει από τον Hermès τόσα χρόνια τίποτις άλλο ή τώρα σ’ έπιασε ο πόνος για το μαγαζί μας;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

– Μάλιστα, ένα καπέλο.

– Και νομίζεις με ένα καπέλο θα τη βγάλεις; Ετσι ξεροσφύρι; Σε γελάσανε. Εξω από ‘δώ, ψιλικατζού. Αν δεν έχεις αγοράσει δικά μας πράγματα πάνω από 20.000, να μη σε ξαναδώ στα μάτια μου.

Αλλά δεν έχουνε μόνο προφορικές εξετάσεις, έχουν και απόκρυφες. Ψάχνουν διευθύνσεις, συνήθειες, μέσω μέσων, σε ξεψαχνίζουνε πού μένεις, πού κοιμάσαι, πού τρως, πού πίνεις, από πού τα παίρνεις, πού τα δίνεις. Τι φωτογραφία έχεις στο κινητό σου; Τι πόζες παίρνεις στο Ινσταγκράμ σου; Τι φοράς στο ΤικΤοκ σου;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Γιατί, σου λέει τώρα ο Hermès, θες να πάρει την Birkin, τη μοναδική, την αξεπέραστη, τη φοβερή, την ιστορική, την ανεπανάληπτη, και να μένει σε κάνα Πέραμα να την κάνει ρεζίλι των ταρσανάδων; «Oh mon Dieu, quel dommage!».

Yστερα τα εστιατόρια. Πού τρως; Δεν μπορείς να μου κρατάς αυτό το κόσμημα, το από δέκα χιλιάδες και πάνω, και να μου το τσικνίσεις στα Βλάχικα της Βάρης. Θέλει κάτι σικ, πιο γκλάμουρ, κάτι σε Εκάλη, Φιλοθέη, κάτι σε Κολωνάκι φάση.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Επίσης ψάχνουν ενδελεχώς μην κι έχεις μεταπουλήσει μέσω Ιντερνετ, εσύ ή άλλος συγγενής έως και δεύτερου βαθμού, κανένα άλλο αντικείμενο της εταιρείας για να σε αποκλείσουν στον αιώνα τον άπαντα.

Κι αφού περάσεις όλες τις παραπάνω εξετάσεις και βρεθείς καθαρός, δεν είναι ότι μπαίνεις στο κατάστημα και λες «μου δίνετε μια Birkin, σας παρακαλώ;». Αν είναι δυνατόν, τι το περάσατε εδώ πέρα, Hondos Center; Λίστα αναμονής. Στην ουρά, παρακαλώ. Και περιμένεις εσύ. Κι όταν έρθει αυτή η ώρα, μη νομίσεις ότι θα διαλέξεις εσύ χρώμα, δέρμα και λοιπά. Αυτή που θα διαλέξουν αυτοί θα σου δώσουνε κι αν δεν σ’ αρέσει, δρόμο.

Αυτά είναι μαγαζά. Οχι, παίζουμε.

Τώρα έχω μάθει ότι όλη αυτή η investigation δεν θα μείνει μόνο στην Birkin, θα προχωρήσει και σε άλλα είδη του οίκου της εποχής, όπως μαντίλια, καπέλα, μπρελόκ και ό,τι άλλο διαθέτει το κατάστημα. Παρ’ όλα αυτά, μια τσάντα την έπαθε. Την άφησε η κυρία της στον καναπέ της, τον Camaleonda, που είχε σχεδιάσει με τα ίδια του τα χέρια ένας Mario Bellini, κι όπως ήτανε απέναντι η τηλεόραση είδε η τσάντα η Birkin έναν εργατοσυνδικαλιστή, ονόματι Ανεστίδη, να λέει ότι «αυτά τα μαρκούτσια θα τα χώσω…» κι έχασε η καημένη η τσάντα το χρώμα της.

Κι ως εκ τούτου και την τιμή της.

Τζάμπα τα λεφτά.

Χαιρετώ.

Τι κακό έχει η αναβίωση του προνομίου των μεγάλων δυνάμεων να διεκδικούν μια σφαίρα επιρροής, στην οποία υπαγορεύουν αυτές και οι άλλοι πρέπει να υπακούουν; Αυτή η ιδέα διαμορφώνει το «Δόγμα Ντονρόε», που βρίσκεται πίσω από την εισβολή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι, ως η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να έχουν το δικαίωμα να εισβάλλουν σε άλλες χώρες κατά βούληση. Ο σύμβουλός του για θέματα εσωτερικής ασφάλειας, Στίβεν Μίλερ, λέει ότι «ο πραγματικός κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη», από την «ισχύ», άρα θα πρέπει να το συνηθίσουμε.

Σε κάποιο βαθμό, οι σφαίρες επιρροής υπήρχαν εδώ και καιρό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κυριαρχήσει στο δυτικό ημισφαίριο, ενώ η Κίνα διατηρεί σημαντική επιρροή σε τμήματα της Ασίας και η Ρωσία στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Κατά καιρούς, αυτές οι μεγάλες δυνάμεις επέδειξαν στρατιωτική ισχύ αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο – οι ΗΠΑ με την εισβολή στο Ιράκ, η Ρωσία με την κατάληψη τμημάτων της Ουκρανίας και της Γεωργίας, η Κίνα για να αποκλείσει μεγάλο μέρος της Θάλασσας της Νότιας Κίνας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Ομως αυτές οι ενέργειες έχουν αποτελέσει εξαιρέσεις, που αιτολογήθηκαν με αναφορές στα υποτιθέμενα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ, τον εκπεφρασμένο φόβο του Πούτιν για την επέκταση του ΝΑΤΟ ή τις ιστορικές εδαφικές διεκδικήσεις της Κίνας. Ο Τραμπ προτείνει μια πιο απροκάλυπτη επιστροφή στις σφαίρες επιρροής των μεγάλων δυνάμεων, επιβεβλημένες κυρίως μέσω εξαναγκασμού.

Πώς θα έμοιαζε όμως ένας κόσμος όπου κυριαρχεί η ανεξέλεγκτη ισχύς; Το διεθνές σύστημα ήδη πασχίζει να καταστήσει τις ισχυρές χώρες υπόλογες όταν εισβάλλουν στους γείτονές τους. Το όραμα του Τραμπ θα μετέτρεπε αυτή την αδυναμία σε θεμελιώδη αρχή διακυβέρνησης.

Επιπλέον, οι σφαίρες επιρροής πρέπει να οριοθετηθούν, με προβλέψιμες τριβές κατά μήκος των ορίων, όπως κατέδειξαν οι πολυάριθμοι πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων του Ψυχρού Πολέμου σε έναν κόσμο διαιρεμένο από τη Γιάλτα. Για να διατηρηθεί η ειρήνη, οι ΗΠΑ βασίζονται σήμερα σε ένα παγκόσμιο δίκτυο βάσεων και σε σειρά στρατιωτικών συμμαχιών. Καθώς όμως η Ουάσιγκτον καταπατά τους κανόνες, οι συμμαχίες μπορεί να δώσουν τη θέση τους σε απρόθυμες εταιρικές σχέσεις, με τους συμμάχους να καθυστερούν την εκπλήρωση των δεσμεύσεων ή να βρίσκουν προσχήματα για να αποστασιοποιηθούν.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ακόμη και η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η εξουδετέρωση του ανίκανου στρατού της Βενεζουέλας είναι μια παράμετρος, αλλά τι γίνεται με την Κίνα; Ο Τραμπ μπορεί να πιστεύει ότι ο αμερικανικός στρατός μπορεί να επικρατήσει σε έναν σύντομο πόλεμο με το Πεκίνο, όμως η ικανότητα διατήρησης μιας παρατεταμένης σύγκρουσης απαιτεί μια ισχυρή βιομηχανική βάση. Ωστόσο, η παραγωγική ικανότητα της Κίνας είναι πλέον διπλάσια από αυτή των ΗΠΑ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να αντισταθμίσουν το πλεονέκτημα της Κίνας ενώνοντας τις δυνάμεις τους με ομοϊδεάτισσες δημοκρατίες –όχι όμως αν η μονομέρεια του Τραμπ τις αποξενώσει.

Παρά τις φιλοδοξίες του, ο Τραμπ είναι απίθανο να παραμείνει πρόεδρος εφ’ όρου ζωής. Σε τρία χρόνια, υποθέτοντας ότι το αμερικανικό Σύνταγμα θα αντέξει, θα έχει αποχωρήσει από την εξουσία. Στο μεσοδιάστημα μπορεί να έχει γίνει πολλή ζημιά, αλλά δεν είναι απαραίτητα μη αναστρέψιμη. Πέρα από την αναμονή ενός νέου προέδρου με καλύτερη κρίση, οφείλουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε τώρα για να αντισταθούμε στην περιφρόνηση του Τραμπ απέναντι σε τόσο θεμελιώδεις κανόνες. Είναι απαραίτητο να βρούμε κάθε δυνατό τρόπο για να αποκηρύξουμε την ανομία του, ώστε να αποκατασταθεί αυτό το δίκαιο στο μέλλον.

Ο Κένεθ Ροθ, πρώην εκτελεστικός διευθυντής της οργάνωσης Human Rights Watch (1993-2022), είναι επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πρίνστον

Εν μέσω ελληνοτουρκικής έντασης το 2020, ο πρόεδρος Ερντογάν σε ένα κρεσέντο αμφισβήτησης και αναμέτρησής του με τον ιδρυτή της Τουρκίας, Μουσταφά Κεμάλ, τον επέκρινε ότι παρέδωσε τα νησιά στην Ελλάδα. Και ότι πρέπει να διαβουλευτεί μαζί της για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Και εφόσον αλλαγή δεν είναι εύκολη, ο τούρκος πρόεδρος έθεσε τις βάσεις για τη «Γαλάζια Πατρίδα», την αμφισβήτηση δικαιωμάτων των νησιών, ακόμη και της κυριαρχίας τους με σφήνα τη δήθεν αίρεση της αποστρατιωτικοποίησης.

Με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) που απέδωσε εδάφη στα κράτη, η Τουρκία επιβεβαίωσε άνευ όρων την ελληνική κυριαρχία στα ανατολικά νησιά του Αιγαίου, καθώς και σε όσες νησίδες κείνται πέρα από τα 3 ν.μ. από τις ασιατικές ακτές. Μάλιστα, ρητώς παραιτείται παντός τίτλου και δικαιώματος επ’ αυτών. Στόχος της συνθήκης ήταν να πετύχει την εδαφική διευθέτηση μετά το 1922, τη σταθερότητα και οριστικότητα. Η Λωζάννη κατοχύρωσε την ελληνική κυριαρχία νησιών και νησίδων. Παρ’ όλα αυτά η Τουρκία με αναθεωρητική τακτική επιχειρεί την αμφισβήτησή τους.

Με τη Συνθήκη της Λωζάννης νομιμοποιούνται τα απορρέοντα από την κυριαρχία δικαιώματα όλων των νησιών ανεξαρτήτως μεγέθους σε θαλάσσιες ζώνες της Ελλάδας. Με τις ζώνες αυτές καθορίζονται ανάλογα τα όρια εθνικής κυριαρχίας ή δικαιοδοσίας σε αιγιαλίτιδα ζώνη, διαχωρίζοντάς τες από τις περιοχές διεθνών υδάτων και ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας. Στις περιοχές ανοικτής θάλασσας στο Αιγαίο ο βυθός της συνιστά υφαλοκρηπίδα προς οριοθέτηση καθορισμού κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αντιστοίχως, η ύπερθεν υγρή στήλη στα ίδια όρια συνιστά δυνάμει ΑΟΖ. Αυτή είναι η γεωγραφία του Αιγαίου μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) και ιδιαίτερα μετά τη Συνθήκη των Παρισίων (1947) με τη διαδοχή της Ελλάδας στα Δωδεκάνησα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Είναι αληθές ότι με τις συνθήκες της Λωζάννης και των Παρισίων η Ελλάδα αποκτούσε φυσικό προνόμιο να αυξήσει την ακτογραμμή και κατ’ επέκταση τις διεκδικήσεις σε θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο. Το διαμορφωνόμενο καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών (1973), και τα οφέλη δικαιωμάτων που θα προέκυπταν, θα μετέβαλλε υπέρ της Ελλάδας το ισοζύγιο. Μια συγκυρία που συνέπεσε με την πρώτη εκδοχή διεκδικήσεων αλλά και αμφισβητήσεων εκ μέρους της Τουρκίας, να δικαιούνται τα νησιά υφαλοκρηπίδα καθώς και αιγιαλίτιδα ζώνη μέχρι τα 12 ν.μ. Μια πιθανότητα που θα συνεπαγόταν μεγάλο μερίδιο θάλασσας εθνικής κυριαρχίας στην Ελλάδα.

Σε περίπτωση επέκτασης στα 12 ν.μ. η αιγιαλίτιδα ζώνη από 44% θα ανερχόταν στο 77%, μειώνοντας το ποσοστό ανοικτής θάλασσας – και αντιστοίχως υφαλοκρηπίδας προς οριοθέτηση – σε 19,7% αντί 48,3% των 6 ν.μ. Την πιθανότητα αντιμάχεται η Τουρκία με το casus belli για να διατηρηθεί η αιγιαλίτιδα ζώνη στα 6 ν.μ.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Οι διαφορές με την Τουρκία εκκρεμούν από το 1973 με τη διεκδίκηση υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο. Οπου η Ελλάδα βάσει της Σύμβασης της Γενεύης (1958) είχε ήδη μονομερώς οριοθετήσει (μέση γραμμή) μεταξύ των ανατολικών νησιών και των αντικείμενων ηπειρωτικών ακτών της ασιατικής Τουρκίας. Η Τουρκία που δεν δεσμευόταν, αντιδρώντας, διεκδίκησε υφαλοκρηπίδα μέχρι τη μέση γραμμή μεταξύ των εκατέρωθεν ηπειρωτικών ακτών, εξαιρώντας τα νησιά.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Η Σύμβαση του 1982 προβλέπει την υποχρέωση διαπραγμάτευσης να συναφθεί συμφωνία με στόχο να επιτευχθεί ευθύδικη οριοθέτηση. Πώς πραγματοποιείται η ευθύδικη οριοθέτηση έχει αναπτυχθεί σταδιακά από το Διεθνές Δικαστήριο (ΔΔΧ), με τη νομολογία του οποίου διαμορφώθηκε ο κανόνας της σχετικής διάταξης της Σύμβασης. Και επ’ αυτού η ερμηνεία που δίνει η Τουρκία ως προς την ευθυδικία διαφέρει από αυτήν που έχει αναπτύξει το ΔΔΧ.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Παρά τις διαχρονικές προσπάθειες δεν έχει καταστεί εφικτό να ξεκινήσει ελληνοτουρκική διαπραγμάτευση για την οριοθέτηση. Ούτε ο κύκλος των διερευνητικών επαφών ολοκληρώθηκε ούτε ο πολιτικός διάλογος μετά το 2023 έχει μπει στα βαθιά. Αλλά και να ξεκινήσει διαπραγμάτευση, δεν είναι πιθανόν ότι θα επιτευχθεί συμφωνία, λόγω αντίθετων μεθόδων οριοθέτησης. Γι’ αυτό εάν αμφότερες οι χώρες επιθυμούν την οριοθέτηση, η μόνη αποτελεσματική λύση είναι η παραπομπή στο ΔΔΧ για να επιληφθεί ή σε άλλο δικαιοδοτικό όργανο.

Για να ανοίξει η διαδικασία παραπομπής για να διευθετηθεί η νομική διαφορά της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, όπως επιμένει η Ελλάδα, είναι απαραίτητη η σύναψη συνυποσχετικού με την Τουρκία. Η απόφαση του Δικαστηρίου βασισμένη στο εθιμικό δίκαιο της θάλασσας και στη νομολογία του θα είναι οριστική και δεσμευτική.

Το Δικαστήριο θα αποφανθεί πως εφαρμόζεται στο Αιγαίο και στην Αν. Μεσόγειο η λύση της ευθυδικίας που απαιτεί η Σύμβαση 1982. Αντίθετα με όσα πιστεύει η Τουρκία, κατά τη νομολογία τα νησιά έχουν καταρχήν δικαιώματα υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Ομως η επήρειά τους θα υπολογισθεί επί τη βάσει των γεωγραφικών συνθηκών (αναλογία ακτών) και της νομολογίας· εξαρχής δεν θα ενθυλακωθούν ούτε θα εξαιρεθούν με λογική ότι κείνται στη «λάθος πλευρά».

Τέλος, το 1996 με την κρίση των Ιμίων εκδηλώθηκε εμπράκτως η τουρκική θεωρία περί «γκρίζων ζωνών». Η Τουρκία αμφισβητεί ότι ορισμένες νησίδες έχουν παραχωρηθεί και συνεπώς διατείνεται ότι παραμένουν σε καθεστώς ακαθόριστης κυριαρχίας. Επ’ αυτής της βάσεως καλεί την Ελλάδα να καταστεί η κυριαρχία τους αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Μια υπερβατική διεκδίκηση και συνάμα προσβολή εδαφικής κυριαρχίας της Ελλάδας. Εχει ως στόχο να θέσει υπό αναθεώρηση το εδαφικό status quo της Λωζάννης, που οριστικά και αδιάκοπα ισχύει επί δεκαετίες. Για την Ελλάδα είναι non-issue, τυχόν πρόταση για δικαστική διευθέτηση παραμένει ταμπού, παρότι θα δικαιωνόταν.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Τις εφιαλτικές στιγμές που έζησε προσπαθώντας να σωθεί από την πύρινη κόλαση στο κλαμπ του Κραν Μοντανά, βλέποντας συναδέρφους της και πελάτες νεαρά παιδιά να καίγονται ζωντανά, περιέγραψε στο BFMTV η 25χρονη Λουίζ, η μοναδική υπάλληλος που κατάφερε να σωθεί.

Η Γαλλίδα ήταν η πρώτη υπάλληλος του κλαμπ Le Constellation που έδωσε συνέντευξη στον γαλλικό ειδησεογραφικό σταθμό και ομολόγησε ότι από τότε δυσκολεύεται να κοιμηθεί. «Βλέπω συνεχώς τα πρόσωπα των νεκρών, των ανθρώπων που δούλευα, τους οποίους αναγνώριζα έξω, καμένα. Η μυρωδιά παραμένει στη μύτη μου» είπε. Η ίδια υποστηρίζει ότι δεν έχει καμία σχέση με το ζεύγος Μορέττι και πως ξεκίνησε να δουλεύει στο μπαρ στις 11 Δεκεμβρίου.

Μιλώντας για το ξέσπασμα της φονικής πυρκαγιάς, είπε ότι τα μπουκάλια με τα βεγγαλικά προορίζονταν για νέους, που κάθονταν στα δεξιά καθώς κατέβαινες τις σκάλες. «Ήταν η παρέα που είχε κάνει κράτηση για τα περισσότερα μπουκάλια», αφηγείται η Λουίζ. Πιθανώς περιμένοντας περισσότερα άτομα, η παρέα είχε ζητήσει από τον σερβιτόρο να περιμένει λίγο, πριν τα φέρει στο τραπέζι και γύρω στη 1:10 π.μ., «ένα από τα αγόρια με φώναξε και μου είπε: “Ήρθε η ώρα, θα τα στείλουμε όλα έξω”».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Έτσι, οι υπάλληλοι πήραν θέσεις, σύμφωνα με ένα καλά καθορισμένο σχέδιο. «Η Τζέσικα (Μορέττι) με έστειλε στο γραφείο για να πάρω στολές, για να προετοιμαστώ για την αποστολή των μπουκαλιών». «Είχαμε αποφασίσει να στείλουμε όλα τα μπουκάλια ταυτόχρονα, περίπου δώδεκα μπουκάλια». Φορούν τις στολές τους, κυρίως μάσκες, ανάβουν όλα τα κεριά «ταυτόχρονα», βάζουν μουσική που τους ζητούν οι πελάτες και περιφέρονται στο κλαμπ, καταλήγοντας στα τραπέζια των πελατών. «Νομίζω ότι ήμασταν επτά ή οκτώ άτομα σε αυτή τη στήλη με τα μπουκάλια». Σε αυτή τη στήλη, υπήρχαν μάλιστα «τουλάχιστον δύο πελάτες» που τους βοηθούσαν.

Η Κιάν είναι μπροστά. «Είχε προηγουμένως καθίσει στους ώμους του Ματιέ, όπως είχε κάνει και πριν, κυρίως μια εβδομάδα νωρίτερα», λέει η Λουίζ. Όταν φτάνουν στο τραπέζι όλα αλλάζουν, «όλοι είναι μεταμφιεσμένοι. Η Κιάν έχει κράνος στο κεφάλι της, ο Ματιέ έχει και μάσκα. Ίσως το οπτικό τους πεδίο… Εκείνη τη στιγμή, δεν ήξερα ότι είχε ξεκινήσει η φωτιά. Την είδα αργότερα σε βίντεο».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Σε κάθε περίπτωση, για τη Λουίζ ο χρόνος που χάθηκε για να συνειδητοποιήσει ότι η φωτιά εξαπλωνόταν ήταν κρίσιμος. «Σε αυτά τα βίντεο, μπορείτε να δείτε καθαρά ότι η φωτιά ξεκίνησε μόλις φύγαμε με τα μπουκάλια. Χάσαμε μεταξύ 30 και 35 δευτερολέπτων. Με τη μουσική να παίζει, ο κόσμος δεν φώναζε «φωτιά». Είχαμε γυρίσει την πλάτη μας και δεν μπορούσαμε να δούμε τη φωτιά. Συνεχίσαμε».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Όταν η Λουίζ βλέπει μια κίνηση πλήθους και αντιλαμβάνεται τη φωτιά, είναι πολύ αργά: «Αναρωτιόμουν αν είχα χρόνο να πάω πίσω από το μπαρ να πάρω έναν κουβά νερό, αλλά ήταν πολύ αργά, όλα είχαν ήδη καεί». Μόλις που προλαβαίνει να φωνάξει «Όλοι έξω, θα εκραγεί!» και φεύγει. Η Λουίζ είναι πολύ τυχερή. Καταφέρνει να βγει, λίγο πολύ, από την κύρια πόρτα ανάμεσα στις πρώτες, προτού το μπαρ τυλιχθεί ολοσχερώς στις φλόγες.

Έξω, επικρατούσε χάος. «Είχα την εντύπωση ότι οι πυροσβέστες άργησαν πολύ να φτάσουν». «Υπήρχαν θύματα εγκαυμάτων παντού, και η μυρωδιά… Ήταν φρικτή». «Προσπαθώ να βοηθήσω άλλους, να βοηθήσω μερικούς ανθρώπους. Μου δίνουν λεκάνες με νερό, πυροσβεστήρες. Όλοι φωνάζουν. Κάνουμε τα πάντα», θυμάται η Λουίζ, και μετά βρήκε έναν τραυματισμένο φίλο της και τον πήγε στα επείγοντα στο Σιόν.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Όταν ρωτήθηκε για τα μέτρα ασφαλείας, η Λουίζ έδωσε στους ερευνητές σύντομες απαντήσεις. Ερωτηθείσα αν είχε οδηγίες σε περίπτωση πυρκαγιάς, κούνησε το κεφάλι της αρνητικά. Σε ερώτηση αν υπήρχαν πυροσβεστήρες στο κλαμπ, απάντησε «νομίζω ότι υπάρχει ένας στο μπαρ του επάνω ορόφου. Στο κάτω όροφο, δεν ξέρω.» Όσο για τις εξόδους κινδύνου, η Λουίζ μπέρδεψε την πόρτα εξυπηρέτησης με έξοδο κινδύνου.

Ακόμη, σε ερώτηση αν είχε οδηγίες σχετικά με τη χρήση βεγγαλικών, απάντησε: «Δεν μου είπαν ποτέ τίποτα γι’ αυτό». Ερωτηθείσα αν είχε δει ποτέ υπαλλήλους να σκαρφαλώνουν ο ένας στον ώμο του άλλου για να κουβαλούν μπουκάλια που περιείχαν κεριά, είπε ότι το είχε δει δύο φορές σε λιγότερο από ένα μήνα εργασίας.

Ο Κώστας Σημίτης εκλέχτηκε πρωθυπουργός στις 18 Ιανουαρίου του 1996, τρεις μέρες μετά την παραίτηση του Ανδρέα Παπανδρέου. Στην πραγματικότητα, όμως, έγινε  πρωθυπουργός στις 31 Ιανουαρίου, μετά τη δραματική νύχτα των Ιμίων, και μία μέρα αργότερα, την 1η Φεβρουαρίου, όταν πήγε στη Βουλή και είπε μια φράση: «Θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών για την πρωτοβουλία και τη βοήθειά τους».

Τριάντα χρόνια ίσως είναι εφικτή μια πιο ψύχραιμη αποτίμηση της στάσης μιας νεογνής κυβέρνησης απέναντι στη μεγαλύτερη εθνική κρίση μετά την εισβολή στην Κύπρο, αλλά και της απόφασης του Σημίτη να αναλάβει ο ίδιος την ευθύνη των αποφάσεων.

Για μια αποτίμηση, πρέπει κανείς πρώτα από όλα να θυμηθεί τις συνθήκες μέσα στις οποίες προφέρονται αυτά τα λόγια. Ο Σημίτης έχει εκλεγεί μόλις, με οριακό τρόπο – στην πρώτη ψηφοφορία της Κοινοβουλευτικής Ομάδας τρεις ψήφοι τον χώριζαν από τον αποκλεισμό από τον Γεράσιμο Αρσένη, υπουργό Αμυνας με τον οποίο συγκρούεται μετωπικά τη νύχτα της κρίσης. Και υπάρχει πάντα το ζήτημα της αντιπολίτευσης – ποτέ ένα εθνικό μέτωπο, σε όλη τη Μεταπολίτευση – από το Σκοπιανό μέχρι τα Ιμια και μετά τα Μνημόνια, οι εθνικές κρίσεις αντιμετωπίζονται σταθερά ως ευκαιρίες ανάρρησης στην εξουσία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Στη Βουλή, πολλοί βουλευτές της ΝΔ με επικεφαλής τον αρχηγό της (και τότε θεωρούμενο ως βέβαιο επόμενο πρωθυπουργό) Μιλτιάδη Εβερτ φωνάζουν «Γουδί, Γουδί» υποδαυλίζοντας την εικόνα εθνικής προδοσίας.

Από εκείνη την Κ.Ο. βρίσκονται σήμερα στα ίδια έδρανα μόνο ο Θανάσης Δαβάκης και η Ντόρα Μπακογιάννη (ασφαλώς όχι ανάμεσα στους κεκράκτες), που σε άλλες συνθήκες θα πλήρωνε με διαγραφή την επιλογή της εθνικής έναντι της κομματικής προτεραιότητας. Η κοινή επιλογή της τότε αξιωματικής και (λίγο αργότερα) της εσωκομματικής αντιπολίτευσης να χρησιμοποιήσουν τα Ιμια για να φθείρουν τη νεαρή κυβέρνηση Σημίτη συνέβαλε ώστε το «ευχαριστώ στους Αμερικανούς» να καταλογίζεται ως δήλωση υποτέλειας. Η αποστροφή έχει σφραγίσει αρνητικά τη συλλογική μνήμη της ελληνικής κοινωνίας.

Πάντα υπάρχει κάποιος άλλος, φαντασιακός δρόμος για την Ελλάδα – μέχρι να έρθει αντιμέτωπη με την πραγματικότητα. Η χώρα πίστευε πως η υφήλιος παρακολουθούσε τότε με κομμένη την ανάσα. Ο Μπιλ Κλίντον αφιερώνει σχεδόν μία σελίδα από τις χίλιες των απομνημονευμάτων του για να σαρκάσει τον εαυτό του – «αφού δεν έλυσα το Μεσανατολικό, τουλάχιστον έσωσα κάτι κατσίκια στο Αιγαίο»…

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Στα Ιμια η εναλλακτική ήταν η γενικευμένη πολεμική σύρραξη με την Τουρκία. Με «εάν» δεν γράφεται Ιστορία, και επομένως κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει ποια θα ήταν η έκβασή της. Το βέβαιο, όμως, είναι ότι και στην (πολύ αμφίβολη) θετική για τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις εκδοχή, θα είχε εκτροχιαστεί το βασικό σχέδιο της χώρας και του Σημίτη: το ευρώ. Η νύχτα των Ιμίων είχε δείξει τη γεωπολιτική απουσία της Ευρώπης και την ανάγκη εμπλοκής των Αμερικανών.

Η αποκατάσταση μιας εικόνας υπευθυνότητας, εσωτερικής φιλοευρωπαϊκής σταθερότητας, η προσήλωση στον μεγα-στόχο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο και για την επίτευξη των οικονομικών προϋποθέσεων και για το πολιτικό υπόβαθρο της ένταξης στην ευρωζώνη. Ηταν μια κορυφαία πράξη ευθύνης σε ακραίες συνθήκες. Χωρίς αυτήν η Ελλάδα θα είχε χάσει (πιθανόν οριστικά) το τρένο του ευρώ και αναμφίβολα η Κύπρος δεν θα ήταν μέλος της ΕΕ χωρίς την προϋπόθεση της λύσης του Κυπριακού.

Το να περιμένει η κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα, με τα υπάρχοντα κομματικά σχήματά του, την κάμψη της κυρίας Καρυστιανού, την εμφάνιση κατά τους επόμενους μήνες των αδυναμιών της, ακόμα και τη φθορά της λόγω τηλεοπτικής τριβής και υπερέκθεσης, είναι ένδειξη προφανούς και γενικής αδυναμίας. Εκτός των άλλων, έτσι, της αναθέτουν τον μεγάλο ρόλο που και η ίδια επιζητά. «Ολοι σας και μόνη μου».

Αλλά δεν περιμένει κανείς μια τέτοια πλάγια απόδειξη του προβλήματος για να δει τις ποιοτικές διαστάσεις του. Το σύστημα είναι κορεσμένο και η παραμικρή αποκλίνουσα (πρόσωπο ή αφήγηση) το διαταράσσουν. Απλώς η κυρία Καρυστιανού ενισχύει, επικυρώνει αυτό το αδιέξοδο (δηλαδή, του κορεσμού) κυρίως με τη γενική και λυρική, σχεδόν ηθικοπλαστική, απεικόνιση στην οποία ενδίδει.

Φυσικά το πρόβλημα διαφθοράς, το πρόβλημα διοικητικής και πολιτικής ανικανότητας, υφίστανται. Οπως, εξίσου  «φυσικά», δεν αποτελεί το μείζον η έκθεσή της ή οι ατυχείς διατυπώσεις όσο το ευρύτερο αδιέξοδο που αντανακλά η πολιτική έλευσή της.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Το σύστημα είναι αυτοαναφορικό, όσο πλησιάζουν οι εκλογές γίνεται πιο ομφαλοσκοπικό και συγχρόνως πιο εξωστρεφές. Εχει υπεραναπτυγμένους «σένσορες» (κομματάρχες, δημοσκόπους κ.λπ.) για το «τι παίζει» στην κοινωνία, ώστε να διορθώνει την εμφάνισή του (όχι την πολιτική του παραγωγή). Δηλαδή το επίκεντρο είναι πάλι ο εαυτός του, αλλά με βάση τον αφρό των λαϊκών επιθυμιών και όχι τις βαθύτερες πολιτικές στρατηγικές (αυτές που ηττώνται σε κάθε μεγάλη κοινωνικοπολιτική σύγκρουση στον τόπο μας).

Ετσι ακόμα μία φορά θα καταναλωθεί η τρέχουσα πολιτική «εξέγερση», θα βρεθεί ένα σημείο όπου καθένας θα μπορεί να ισχυριστεί ότι νίκησε, ο καθένας θα μπορεί να αναλάβει τον ρόλο ή του καθαριστή ή του σταθεροποιητή, χωρίς να αλλάξει τίποτε, ούτε καν η μοίρα!

Τι συμβαίνει, π.χ., στο Αγροτικό; Ζυγισμένη αυστηρότητα για ικανοποίηση των μικροαστών θεατών (των διιστορικών «νομιμοφρόνων») και κάποιες παροχές (αφού εγκριθούν από τους μεγάλους παίκτες) για τους αγρότες, ώστε να μην ακυρωθούν και οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποί τους. Η μέγιστη αναλυτική εμβρίθεια των επιτελείων σχετίζεται με το «πώς γράφει» στον ψηφοφόρο το κόμμα, ήτοι ο έσω κόσμος της κομματικής γραφειοκρατίας και των ευνοούμενων θαμώνων της.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Η κομματική διοργάνωση (δηλαδή η αυτοσυντηρητική διόπτρα των κομματικών υπαλλήλων) της συλλογικής επιθυμίας, της παραγωγικής ανάγκης, της κατεύθυνσης παραγωγής, της οικονομίας, της  διοίκησης, της εξωτερικής πολιτικής, της εκπαιδευτικής στρατηγικής κ.λπ. ελάχιστα αφορούν τον μηχανισμό. Οι τομείς από τις μεγάλες εθνικές αναγκαιότητες είναι αδιάφοροι για τους κομματόσκυλους «σένσορες», αν δεν επηρεάζουν άμεσα τις δημοσκοπικές και εκλογικές επιδόσεις.

Το κοινό ενδιαφέρεται για ανοικτούς δρόμους, για ικανοποίηση των αιτημάτων, για τιμωρία των πολιτικών (εν γένει), για τιμωρία των σφετεριστών κ.λπ. Ολα μαζί.

Αντίθετα, αν κάτι φανεί ότι ασκεί επιρροή στην κοινή γνώμη, τότε δεν επιλύεται, αλλά διασκευάζεται, πλάθεται η κοινή γνώμη. Δεν  επιλύεται αυτό το «κάτι», αλλά ζυμώνονται οι ακροατές του. Χωρίς να το θέλει η κυρία Καρυστιανού παγιδεύεται σε κάτι που θα την εξουθενώσει. Δίνει αυτό που χρειάζεται η πιο απαρχαιωμένη κομματική γραφειοκρατία. Τον ελεγχόμενο κίνδυνο και τη ζυγισμένη ανασφάλεια. Ωστε και συσπειρώσεις να γίνουν (κι ας «σφάζονται» μεταξύ τους οι στρατοί) και να μην αλλάξει τίποτα.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ

«Καλπάζει» η γρίπη στην χώρα μας, όπως και οι υπόλοιπες εποχικές αναπνευστικές λοιμώξεις, με τα νοσοκομεία να γεμίζουν από ασθενείς.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε λίγες ώρες το μεσημέρι του Σαββάτου (17/1) στα Επείγοντα του νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία» που εφημέρευε, επισκέφθηκαν περισσότερα από 160 παιδιά με τους γονείς τους. Όλα με πυρετό, βήχα, καταρροή, εξάντληση και πόνους στις αρθρώσεις. Οι γιατροί συστήνουν στους γονείς, αν τα παιδιά τους έχουν αυτά τα συμπτώματα, να τα κρατούν στο σπίτι και μακριά από ηλικιωμένους και άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες.

Η γρίπη Α συνεχίζει να «σαρώνει» τη χώρα, με τα σοβαρά περιστατικά και τις νοσηλείες να αυξάνονται. Την τελευταία εβδομάδα οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από γρίπη, οι εισαγωγές ξεπέρασαν τις 800, ενώ 15 ασθενείς εισήχθησαν σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Οι ειδικοί επισημαίνουν, ότι ο χειμώνας είναι μπροστά και οι εποχιακές ιώσεις όπως η γρίπη, επίσης και καλούν όλους και κυρίως τις ομάδες υψηλού κινδύνου να εμβολιαστούν κατά της γρίπης.

Για νέα κόμματα ακούμε και νέα κόμματα δεν βλέπουμε. Λογικό. Διστάζουνε οι άνθρωποι διότι ξέρουνε πως μόλις φτιάξουνε τον θίασο και ζητήσουνε την ψήφο του κόσμου τότε ζορίζουνε τα πράγματα και επιπλέον καραδοκεί η χλεύη – ειδικά για όσους φαίνεται να είναι από πιο ελαφρά υλικά. Ας πούμε πως ορισμένους ή ορισμένες είναι σχεδόν προφανές πως θα τους ψηφίσουνε κυρίως άνθρωποι που πέρασαν τη ζωή τους στη ρηχή πλευρά της πισίνας.

Και θα την πληρώσουνε με απώλειες πελατείας εκείνα τα κόμματα που εμπορεύονται κυρίως αφρόλουτρα και μπεκ αυτοψεκασμού. Ειδική περίπτωση: όλοι εκείνοι που μας εκφόβιζαν τόσον καιρό με την κ. Καρυστιανού, πάσκιζαν να την κάνουνε μη μου άπτου, να τη μυθοποιήσουν-αγιοποιήσουν ώστε να μην τολμάει να της κάνει κανείς κριτική, να μην την αγγίζουν οι βρώμικες χείρες ημών των θνητών ώστε ανεξέλεγκτη να μπορεί να εκσφενδονίζει ό,τι θέλει (μπας και επιτέλους «ρίξει τον Κούλη»), τώρα όλοι αυτοί που τους παράτησε, όρμηξαν να τη φάνε ζωντανή και χωρίς τα προσχήματα της «τραγικής μητέρας». Αφού έκαναν τα πάντα ώστε να παραμένει αφορολόγητη και άτρωτη, μην και της χαλάσουμε το σι-μπεμόλ, θέλουνε, πια, οι ίδιοι να κατασπαράξουν την αφελή, που πίστεψε πως θα φέρει κάποιαν κάθαρση και θα κάνει αντισκωριακό σπρέι στις αιώνιες μαλαγάνες.

Επιπλέον φοβούνται ότι απειλεί να τους πάρει και το σκουμπρί απ’ το στόμα. Που σημαίνει ότι δεν κατάλαβε καλά και σύντομα θα καταλάβει καλύτερα κι αυτή το διεθνές δίκαιο για το οποίο τόσο υποφέρουμε – υποτίθεται – αυτές τις μέρες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Εξάλλου όλη αυτή η λαϊκίστικη φιλολογία περί κάθαρσης που είναι η αξίωση όλων των καφενέδων της χώρας και προαιώνια, μαξιμαλιστική απαίτηση του κάθε επαρχιακού κομμωτηρίου, κατάντησε βαρετή. Ενα παμπάλαιο κλισέ για κάθε άσχετο. Αφού δεν ξέρει ο πάσα εις να δογματίσει περί της όντως πολιτικής, τι κάνει; Το προαιώνιο: αρχίζει να παρλάρει περί κάποιας αφηρημένης ηθικολογίας (ή, απειλούμενης πατρίδας), στιλβώνει κάποια ακατανόητη ρομφαία για να φέρει κι αυτός (κι αυτή) την κάθαρση.

Και πώς ξέρουμε πως όλοι αυτοί δεν είναι και δεν θα αποδειχτούν χειρότεροι απ’ τους προηγούμενους, πως οι νέοι Ροβεσπιέροι (εκ του Lidl) δεν θα είναι πολύ πιο ευάλωτοι των προκατόχων; Και, επιπλέον, καθώς φαίνεται, βαρέως άσχετοι από πολιτική ακόμα και στα πιο βασικά και θα μας στείλουν σούμπιτους και αποκαθαρμένους, ως χώρα, στο έρεβος;

Πάντα τα ίδια και τα ίδια θα πεις, φίλε. Αντί πολιτικής, αρχίσαμε πάλι την κουβέντα περί καθαρτικών. Ναι, διότι αυτή είναι η εύκολη συζήτηση, το Σκανδιναβικό σταυρόλεξο, και μπορεί να την κάνει ακόμα και ο πιο καλαμπόρτζος επικαλούμενος θολά και αφηρημένα μεγέθη  όπως δικαιοσύνη εν γένει, δημοκρατία, αξιοκρατία και άλλες ηχηρές ιδέες διά των οποίων φτάνεις πιο εύκολα στο γενικό ναυάγιο. Αλλά όμως, προηγουμένως, σε ψηφίζουν οι καραψέκες που καιροφυλακτούν για κανένα νεοφανές κόμμα που να εκφράζει τη νέα επιπολαιότητα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ετσι φτιάχνεται ο φαύλος κύκλος των ζηλωτών ατζαμήδων που τους ζάλισε κάποια άσχετη δημοσιότητα και τους στήριξαν τυχοδιωκτικά και άλλοι, πιο αποτυχημένοι και απελπισμένοι, ελπίζοντας να κερδίσουν κι αυτοί κανένα κοψίδι από σπόντα. Αλλά δεν εξελίχθηκε έτσι το παιχνίδι και τώρα μπερδεύτηκε η πετονιά κι έγινε κανταΐφι.

Αραγε, ποιο κριτήριο υπήρχε και υπάρχει σε όλα αυτά; Θα πεις: τώρα ψάχνεις και για κριτήρια; Σωστά, και μάλλον πρόκειται για απλή ανεπάρκεια που έγινε με τον καιρό συρίγγιο αποτυχίας, οπότε οδηγεί και στις πιο άστοχες κινήσεις. Και, καλά οι υποτιθέμενοι σχετικοί του χώρου. Αλλά τώρα να πλακώσουνε και οι αθίγγανοι; Δηλαδή οι ποτέ και ουδαμώς πολιτικά εργαζόμενοι αλλά περιεργαζόμενοι τόσα χρόνια το τι συμβαίνει και τώρα, αίφνης, να θέλουνε να μπούνε κι αυτοί στο καρέ επειδή περνούν κρίση ηλικίας, έχουνε ξανθό σύνδρομο Βουγιουκλάκη, ή βρίσκουνε μια νέα απασχόληση για τον ναρκισσισμό τους; Κι εμείς τι φταίμε; Δεν υπάρχει πια διεθνές δίκαιο, να τους μαζέψει; Και με ποιον, πλέον, να πρωτοασχοληθεί ο Τραμπ, οι κομάντος της ομάδα «Δέλτα» και η Πηνελόπη Δέλτα;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Η χλεύη μάς περιμένει όλους στη γωνία. Των επιπτώσεων αι πτώσεις, που λέει κι ο Εμπειρίκος. (Κλύσμα με ψαρόκολλα). Ερχονται νέα επεισόδια, έρχονται νέοι Κασσελάκηδες στην πίστα που κι αυτούς θα τους πιστέψουν διάφοροι και μετά θα τους καταριούνται. Και άντε να δούμε ποιες πικρόχολες παλιές και ποιες νέες ψέκες θα επανδρώσουν τους νέους θιάσους, ποιες οπορτούνες θα τρυπώσουνε στα νέα σχήματα, ποιοι θα τροφοδοτήσουνε τη σάτιρα των επόμενων χρόνων. Υπάρχει μπόλικο υλικό και κόσμος που περιμένει – όπως θα διαπιστώσουμε σύντομα.

Εξάλλου, δημοκρατία έχουμε και κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει τον ή την οποιονδήποτε να διασυρθεί επιτυχώς. Ο δημόσιος λόγος που είναι δίκοπο μαχαίρι πάντα τραβάει τις μεταιχμιακές περιπτώσεις προς τη δική του γοητευτική άβυσσο – λίγοι αντέχουν και πάνε όντως μπροστά, εννοώ στην πολιτική. Οι καμπίσιες αλεπούδες, κυρίως, και οι πραγματικά μεγάλοι. Οι λοιποί συνήθως δεν καταλαβαίνουν πού έμπλεξαν μέχρι που είναι πολύ αργά, οπότε απομένει η νοσταλγία, ο πικρόχολος λόγος και η πιο κλισέ κατάθλιψη.

Η κρίση των Ιμίων δεν είναι στιγμιαία. Ξεκινάει τον Δεκέμβριο του 1995, με την προσάραξη τουρκικού εμπορικού πλοίου, και αποκορυφώνεται στις 31 Ιανουαρίου 1996, με την αμερικανική παρέμβαση που συνοψίζεται στη φράση «no ships, no troops, no… flags». Ξεκινάει κάτω από την ηγεσία, ως πρωθυπουργού του Ανδρέα Παπανδρέου και καταλήγει με πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη. Είναι η «κρίση των σημαιών», καθώς όλο το σκηνικό δημιουργείται από την τοποθέτηση της ελληνικής σημαίας στη Μικρή Ιμια από τον δήμαρχο Καλύμνου, ο οποίος, ύστερα από την αμφισβήτηση της κυριαρχίας των δύο βραχονησίδων, των Μεγάλων και των Μικρών Ιμίων, από την Τουρκία, ύψωσε την ελληνική σημαία, ως συμβολική πράξη κυριαρχίας, κάτι που προκάλεσε την αντίδραση τούρκων δημοσιογράφων, οι οποίοι, με τη σειρά τους, ύψωσαν την τουρκική σημαία.

Ετσι ένα ιδιωτικό επεισόδιο, δυο μερών που δεν είχαν εξουσιοδότηση να ασκήσουν εξωτερική πολιτική, σήμανε μια νέα περίοδο στις ελληνοτουρκικές  σχέσεις, και παρ’ ολίγον να δημιουργήσει μια ένοπλη ρήξη ανάμεσα στις δύο χώρες, αν δεν παρενέβαινε ο Αμερικανός Ρίτσαρντ Χόλμπουρκ να διευθετήσει εγκαίρως την κρίση.

Η νέα περίοδος που εκκινεί από τα Ιμια συνεχίζεται, μάλιστα με αυξανόμενη ένταση ως τις ημέρες μας. Ως γνωστόν τα Ιμια αποτελούν τμήμα του συμπλέγματος των Δωδεκανήσων, που παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τη Συνθήκη των Παρισίων (1947), η οποία προέβλεπε ρητά τη μεταβίβαση όλων των νησιών του συμπλέγματος, και των παρακείμενων νησίδων ή βραχονησίδων, χωρίς ρητά να της κατονομάζει από την Ιταλία στην Ελλάδα. Το γεγονός της μη ρητής αναφοράς των βραχονησίδων στη Συνθήκη των Παρισίων, ώθησε την Τουρκία στον ισχυρισμό ότι τα Ιμια δεν αποτελούν ελληνικό έδαφος, κι ότι, κατά συνέπεια, είναι αμφίβολης κυριαρχίας. Μάλιστα έφθασαν στο σημείο να ισχυριστούν ότι οι βραχονησίδες αυτές τελούν υπό τουρκική κυριαρχία, με το όνομα Καρντάκ.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Παρά το γεγονός ότι απέχουν 3,8 ν.μ. από τις ακτές της Τουρκίας, ενώ σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία βέβαια δεν προέβλεπε για τα Δωδεκάνησα, αλλά έχει γενική εφαρμογή, η Τουρκία δικαιούται όλες τις νησίδες που βρίσκονται σε απόσταση έως 3 ν.μ. από τις ακτές της. Και παρά το γεγονός ότι τα Ιμια απέχουν 2,5 ν.μ. από την Καλόλιμνο, που είναι το πλησιέστερο ελληνικό νησιωτικό έδαφος για τις δυο βραχονησίδες. Με δεδομένο ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν αναγνωρίζει ότι μπορεί να υφίσταται res nullius για εδάφη, εκτός της περιοχής των Πόλων, τα Ιμια θα έπρεπε σε κάποιον να ανήκουν. Και σύμφωνα με την Τουρκία ανήκουν σε αυτήν.

Η κρίση στα Ιμια, που είχε επιπτώσεις στην ελληνική πολιτική σκηνή, καθώς ο Κώστας Σημίτης ευχαρίστησε από του βήματος της Βουλής τις ΗΠΑ για τη συμβολή τους στην αποτροπή θερμού επεισοδίου ανάμεσα στις δύο χώρες, με αποτέλεσμα να αποδοκιμαστεί από τους βουλευτές, σε μια εποχή που ο αντιαμερικανισμός καλά κρατούσε. Αλλά, δυστυχώς, είχε και πολύ σοβαρότερες επιπτώσεις, καθώς το επεισόδιο αυτό αποτέλεσε το εναρκτήριο λάκτισμα για μια σειρά άλλων επεκτατικών διεκδικήσεων της Τουρκίας εις βάρος ελληνικών εδαφών. Βλέπουμε λοιπόν πως η άφρων άσκηση εξωτερικής πολιτικής από πρόσωπα που δεν δικαιούνται να την ασκήσουν μπορεί να έχει γενικότερες συνέπειες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Στην προκειμένη περίπτωση τα Ιμια άνοιξαν την όρεξη στην τουρκική πολιτική να αμφισβητήσει την κυριαρχία αυτών των ελληνικών εδαφών που δεν αναφέρονταν ρητά στις διάφορες συμβάσεις που προέβλεπαν παραχώρηση εδαφών στην Ελλάδα.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Εφτασαν δε να αμφισβητήσουν και την κυριαρχία στη Γαύδο,  κατοικημένο νησί κάτω από την Κρήτη, χωρίς καμία συνέχεια με το τουρκικό ηπειρωτικό έδαφος. Το σύνδρομο των Ιμίων αποτέλεσε το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας για την επίκληση και πολλών άλλων αμφισβητήσεων της ελληνικότητας ακατοίκητων και κατοικημένων νησιών και βραχονησίδων στη διάρκεια του χρόνου που διέρρευσε. Και το βασικότερο είναι ότι ακόμα και σήμερα δεν είναι ακριβής ούτε ο αριθμός, ούτε το όνομα όλων των νησιών και βραχονησίδων που διεκδικεί η Τουρκία.

Το αποκορύφωμα, πάντως, των έρμαιων διεκδικήσεων της Τουρκίας, αποτελεί η πολύ πρόσφατη αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ακραίων ανατολικών νησιών, που κατοικούνται από Ελληνες, και που αποδόθηκαν στην Ελλάδα από τις Μεγάλες Δυνάμεις, στο τέλος των Βαλκανικών Πολέμων και των οποίων η παράδοση οριστικοποιήθηκε με τη Συνθήκη της Λωζάννης, το 1923. Τα νησιά αυτά είχαν, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Λωζάννης, που αποτελεί τμήμα της Συνθήκης της Λωζάννης, μερικώς αποστρατιωτικοποιηθεί.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Η Τουρκία θεωρεί σήμερα, 100 χρόνια μετά την υπογραφή της Σύμβασης ότι η ρήτρα αποστρατιωτικοποίησης ισχύει, και, μάλιστα ότι συνδέεται ως ρητή προϋπόθεση της ίδιας της κυριαρχίας των νησιών.

Η Σύμβαση της Λωζάννης αφορά το καθεστώς των Στενών των Δαρδανελίων, που είχαν παρομοίως αποστρατιωτικοποιηθεί, προκειμένου να εξασφαλίσει την ομαλή δίοδο των πλοίων τα οποία κατευθύνονταν στον Εύξεινο Πόντο ή προέρχονταν από αυτόν. Η αλλαγή όμως των συνθηκών ώθησε τις Μεγάλες Δυνάμεις να δεχθούν πρωτοβουλία της Τουρκίας για την άρση της αποστρατιωτικοποίησης ολόκληρου του συστήματος των στενών.

Μια νέα Σύμβαση, αυτή του Montreux (1936) υποκατέστησε τη Σύμβαση της Λωζάννης καθ’ ολοκληρίαν, και, συνεπώς, παρά τη μη ρητή αναφορά των ελληνικών νησιών που παράκεινται στα Στενά, η επιμονή της Τουρκίας να μην αποδέχεται την πλήρη κατάργηση της Σύμβασης της Λωζάννης από τη νέα Σύμβαση δείχνει κακοπιστία. Αναφορικά τώρα για τα υπόλοιπα νησιά, που αποστρατιωτικοποιούνται με την ίδια τη Συνθήκη της Λωζάννης, τα επιχειρήματα που μπορούν να προβληθούν είναι δυο: πρώτον, το καθεστώς της αποστρατιωτικοποίησης, στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών, είναι προσωρινού χαρακτήρα.

Ενυπάρχει όσο οι πρώην εμπόλεμοι είναι σε κατάσταση να επαναλάβουν τις εχθροπραξίες, και προκειμένου να αποφευχθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Εκατό χρόνια μετά είναι δύσκολο για έναν αντικειμενικό παράγοντα να την επικαλεστεί, εφόσον οι σχέσεις βελτιώθηκαν  σημαντικά ανάμεσα στους πρώην εμπολέμους, είναι και οι δυο μέλη μιας στρατιωτικής συμμαχίας, του ΝΑΤΟ, και παρά τις σημερινές αντίξοες συνθήκες το ενδεχόμενο να προέλθει ρήξη ανάμεσά τους είναι μηδαμινή.

Θα τοποθετούσα μάλιστα την άρση της αποστρατιωτικοποίησης στον μεσοπόλεμο, μετά τη σημαντική βελτίωση των σχέσεων, με το σύμφωνο φιλίας Βενιζέλου – Ατατούρκ (1930). Το δεύτερο επιχείρημα είναι ότι και αν ακόμα, arguendo, ισχύει η αποστρατιωτικοποίηση αυτή δεν μπορεί να συνδέεται με την κυριαρχία των νησιών. Γιατί δεν μπορεί η κυριαρχία να συνδέεται, χωρίς ρητή αναφορά, με περιορισμούς στην άσκησή της. Κατά συνέπεια οι διεκδικήσεις της Τουρκίας είναι έωλες και καταχρηστικές. Το ίδιο θα ισχυριστούμε και για την αποστρατιωτικοποίηση των Δωδεκανήσων.

Σε τελευταία ανάλυση, το επεισόδιο των Ιμίων είχε ευρύτατες επιπτώσεις για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν στις συνθήκες που επικρατούσαν στο 1996, και συνέβαλαν καθοριστικά στη περαιτέρω δυσχέρανση των ήδη βεβαρημένων σχέσεων.

Ο Χρήστος Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών.

Την Ιστορία δεν αξίζει απλά να τη θυμάται κανείς και να τη διηγείται. Αξία πραγματική αποκτά με τη διδακτική της διάσταση. Με τα διδάγματά της που θα μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος.

Το διαρκές δίλημμα, όταν προσεγγίζουμε γεγονότα όπως στο αφιέρωμα αυτό, είναι πάντα το ίδιο: Θα αφήσουμε τις κρίσεις να μας σύρουν σε συγκρούσεις ή θα τις αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο τρόπο για να οικοδομήσουμε εμπιστοσύνη, θεσμούς, σταθερότητα, ειρήνη;

Η πολιτική όπως και η διπλωματία έχουν νόημα μόνο όταν στις μεγάλες κρίσεις δεν υποκύπτουμε στον φόβο, τη μοιρολατρία, τους εγωισμούς επίδειξης δύναμης. Οταν αξιοποιούμε όλα μας τα πλεονεκτήματα για να χαράξουμε μια πορεία ειρήνης, όχι σύγκρουσης. Μια πορεία που στηρίζεται στον σεβασμό αρχών, στον διάλογο αντί για τα εύκολα λόγια, στη συνεργασία αντί για τη σύγκρουση που εξυπηρετεί συμφέροντα ξένα προς τους λαούς μας – από την κερδοσκοπία των εξοπλισμών έως τον έλεγχο της ενέργειας και των φυσικών πόρων.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Μπορούμε να χτίσουμε πάνω σε όσα μάς ενώνουν; Να οικοδομήσουμε ισχυρούς μοχλούς υπέρβασης και συμφιλίωσης; Οχι για να σβήσουμε τη μνήμη, αλλά για να τη μετατρέψουμε σε γνώση, ευθύνη για το μέλλον. Γνωρίζοντας ότι οι πληγές της Ιστορίας βαθαίνουν όταν γίνονται άλλοθι για νέους κύκλους αντιπαράθεσης, εκδίκησης και βίας.

Η ασφάλεια γεννιέται όταν εμπεδώνουμε κανόνες, θεσμούς, κοινές αξίες, όταν μετατρέπουμε τη δύναμη της συνεργασίας σε εγγύηση ειρήνης και σταθερότητας.

Η φιλία μου με τον Ισμαήλ Τζεμ θα ήταν τυχαία, συγκυριακή, αν δεν εδραζόταν σε μια κοινή πεποίθηση, η οποία φάνηκε καθαρά σε μια κρίσιμη τηλεφωνική συνομιλία μας, όταν τον κάλεσα για να του θέσω ένα απλό αλλά θεμελιώδες ερώτημα: Θα αφήσουμε μια ακόμη κρίση, όπως ο πόλεμος στο Κόσοβο, να παρασύρει τις χώρες μας σε σύγκρουση ή θα επιλέξουμε, μαζί, να εργαστούμε για την ειρήνη και τη συνεργασία στην ευρύτερη περιοχή, προς όφελος των λαών μας;

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Το ερώτημα τέθηκε μέσα σε ένα ιδιαίτερα βαρύ κλίμα που είχε διαμορφωθεί από την κρίση των Ιμίων και την υπόθεση Οτσαλάν. Υπήρχαν και εκτιμήσεις περί πιθανής ελληνοτουρκικής εμπλοκής από αμερικανικούς κύκλους σε διεθνή ΜΜΕ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον φόβου και καχυποψίας, επιλέξαμε συνειδητά έναν διαφορετικό δρόμο.

Η κοινή μας στάση αιφνιδίασε τη διεθνή κοινότητα. Πρότεινα στον Τζεμ κοινή δήλωση στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και για τη διαχείριση της κρίσης, αλλά και για την ανοικοδόμηση των Βαλκανίων, την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Συμφωνήσαμε. Αντί να υποκύψουμε στην αδράνεια που μεταμφιέζεται σε «πατριωτική ακαμψία» και στις τυχοδιωκτικές, φιλοπόλεμες διακηρύξεις, επιλέξαμε να υπηρετήσουμε ενεργά την ειρήνη για τους λαούς μας.

Η επιλογή μας δοκιμάστηκε και δικαιώθηκε. Οι σεισμοί που έπληξαν στη συνέχεια τις δύο χώρες ενεργοποίησαν τις κοινωνίες μας, έφεραν τους λαούς πιο κοντά, αποδεικνύοντας ότι η διπλωματία των πολιτών και η αλληλεγγύη των λαών μπορούν να υπερισχύσουν της έντασης. Οταν η πολιτική ηγεσία δίνει το σωστό παράδειγμα και στηρίζεται σε αξίες, οι πολίτες γίνονται καταλύτης ειρήνης.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Από αυτή τη δυναμική γεννήθηκε μια ειλικρινής, ουσιαστική προσέγγιση, που οδήγησε σε απτά αποτελέσματα: συμφωνίες «χαμηλής πολιτικής», οι οποίες μόνο χαμηλής σημασίας δεν ήταν. Εφεραν άμεσα, αμοιβαία οφέλη, πολλαπλασίασαν την οικονομική συνεργασία, συνέβαλαν στη σταθερότητα και στην ηρεμία στο Αιγαίο.

Αυτή η αντίληψη δεν ήταν «αφελής». Ηταν βαθιά ρεαλιστική και αποδοτική. Ηταν επένδυση στο διεθνές δίκαιο, τον αμοιβαίο σεβασμό, τη συμμετοχή των πολιτών – όχι υποταγή στη δύναμη ισχυρών.

Η στρατηγική αυτή απέδειξε την αντοχή και τη δυναμική της στον χρόνο. Εξέλιξη-ορόσημο, η Σύνοδος Κορυφής του Ελσίνκι, τον Δεκέμβριο του 1999. Στιγμή στρατηγικής σημασίας όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για την Κύπρο, την Τουρκία και την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Ετσι αλλάξαμε το πεδίο του παιχνιδιού. Εντάξαμε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο αξιών, κανόνων και λογοδοσίας και τις μετατρέψαμε σε ευρωπαϊκό ζήτημα ειρήνης, δικαίου και σταθερότητας – μακριά από λογικές διμερούς αντιπαράθεσης.

Η Τουρκία απέκτησε καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας, όχι ως «δώρο», αλλά υπό αυστηρούς και σαφείς όρους: εκδημοκρατισμός, κράτος δικαίου, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σχέσεις καλής γειτονίας.

Η Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ενωση χωρίς την προϋπόθεση επίλυσης του Κυπριακού, καθιστώντας το ζήτημα ευρωπαϊκό και ενισχύοντας αποφασιστικά τη διαπραγματευτική της θέση.

Κατοχυρώθηκε η δέσμευση στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και προβλέφθηκε η προσφυγή στη Χάγη σε περίπτωση αδυναμίας επίλυσης των διαφορών – δυνατότητα που δυστυχώς δεν αξιοποιήθηκε από την κυβέρνηση της ΝΔ το 2004.

Οι αποφάσεις του Ελσίνκι δεν ήταν συγκυριακές. Ηταν το αποτέλεσμα ενεργού, πολυδιάστατης στρατηγικής. Στηρίχθηκε στον διάλογο, στην παρουσία των πολιτών και στην ανάγνωση της «μεγάλης εικόνας». Αξιοποιήσαμε καθαρά τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τις ανάγκες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τη σημασία της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και τα εσωτερικά διλήμματα της ίδιας της Τουρκίας. Ούτε τέχνασμα διπλωματικό ήταν το «Ελσίνκι». Αποτέλεσε σχέδιο συνεκτικό με θετικό όραμα για την περιοχή: ειρήνη, ασφάλεια, ανάπτυξη – όραμα βαθιά ευρωπαϊκό και ταυτόχρονα βαθιά ελληνικό, στο πνεύμα του Ρήγα Βελεστινλή.

Η στρατηγική υπεροχή του «Ελσίνκι» επιβεβαίωσε μια θεμελιώδη αλήθεια: τα εθνικά συμφέροντα υπηρετούνται καλύτερα μέσα από θεσμούς, κανόνες, πολυμερή πλαίσια, όχι μέσα από απομονωτισμούς, φοβικά σύνδρομα και βέτο χωρίς στρατηγική. Απέδειξε ότι η ειρήνη δεν είναι πράξη στιγμής, αλλά διαδικασία που απαιτεί συνέπεια, συνέχεια και το θάρρος πολιτικής βούλησης. Χωρίς αυτά, ακόμη και τα μεγαλύτερα κεκτημένα μπορεί να χαθούν.

Σήμερα, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων συγκρούσεων, υβριδικών απειλών και ενεργειακών ανταγωνισμών, το «Ελσίνκι» παραμένει επίκαιρο. Οχι ως ανάμνηση, αλλά ως πυξίδα. Ειλικρινής διάλογος, ισχυρή αποτρεπτική άμυνα, σεβασμός στο διεθνές δίκαιο και στο ευρωπαϊκό δημοκρατικό πλαίσιο. Η εγκατάλειψη αυτής της φιλοσοφίας θα σήμαινε αμφισβήτηση κρίσιμων κατακτήσεων για την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η σημερινή απουσία μιας συνεκτικής, πολυμερούς εθνικής στρατηγικής μάς οδηγεί σε τακτικισμούς και σε ρόλο ουραγού των εξελίξεων.

Η στρατηγική που τότε ακολουθήσαμε μας δείχνει ότι μπορούμε – και οφείλουμε – να κάνουμε το αντίθετο: να επενδύσουμε σε στρατηγική αξιών. Και με τις αναγκαίες προσαρμογές, το «Ελσίνκι» παραμένει η μόνη αξιόπιστη επιλογή για ειρήνη, ασφάλεια και δίκαιες λύσεις για την ευρύτερη περιοχή.

Οι κρίσεις δεν είναι μοιραίες. Είναι δοκιμασίες αξιών. Και στις μεγάλες κρίσεις, η πολιτική και η διπλωματία αποδεικνύουν την αξία τους μόνο όταν τολμούν να πουν: Εμείς διαμορφώνουμε το μέλλον μας – με πυξίδα τον άνθρωπο και τις πανανθρώπινες αξίες.

Ο Γιώργος Α. Παπανδρέου είναι πρώην πρωθυπουργός